131 Fon Tasfiye Edildi: Nasıl Başladı, Şimdi Ne Olacak? 🚨⚠️ transcript

biraz farklı bir perspektiften bakmanızı sağlayacağım. İşte dolayısıyla geçen haftaki o çarşamba günkü salı günkü BIST 30 çöküşünün sebebi bu oldu. Mevzuyu çözen en önemli adım. Bir de burada gerçekten büyük bir dengesizlik var. Umarım ileride bugünleri ne günler geçirdik ama atlattık diye hep beraber anarız. >> [müzik] >> Sevgili arkadaşlar, ortalama bir vatandaşı finansal piyasaların en ters tarafıyla tanıştıran bu fon krizinin şu an ikinci haftasındayız.

Yaklaşık iki haftadır neredeyse tüm finansal piyasalar ve hatta neredeyse tüm Türkiye tek bir konuyu konuşuyor. Fonlardaki büyük sıkıntı. Şimdi bu sıkıntıları anlatırken hep aynı şeylerden bahsediyor insanlar ama bu videoda az bilinen 5 tane maddeyi anlatacağım size bu fon krizi ile ilgili ve biraz farklı bir perspektiften bakmanızı sağlayacağım. Biliyorsunuz şu anda bazı portföy yönetim şirketlerinin ortalama 131 tane fonu tasfiye halinde ve bu aynı portföy yönetim şirketlerinin tasfiye halinde olmayan fonlarını da şu an tefastan alım satım yapamıyorsunuz.

Yani aslında bir fon yatırımcısıysanız ve sizin fonlarınız bu portföy yönetim şirketlerinin fonlarındansa ya tasfiye halindesiniz ya da eliniz kolunuz bağlı. Peki biz bu sürece nasıl geldik? Aslında insanlar mevzuyu son bir iki haftada olmuş ve bitmiş zannediyor ama geçmişi de var. Finans profesyonelleri bizim gibi bu işi uzun süredir gözlemleyen ve bu işin çıkmaz bir sokağa doğru gittiğini gözlemleyenler ne yazık ki onlarca bilgilendirme yaptı.

Ama o her gün kazanan, her gün yeşil yakan, her hafta, her ay sürekli parayı büyüten döngünün coşkusu öyle büyüktü ki gözler ne yazık ki kör oldu ve şu anki durumdayız. Olan oldu. Şimdi bundan sonrasını konuşalım ve size ben fonlarla ilgili, bu fon skandalıyla ilgili çok az bilinen beş tane mevzuyu anlatayım. Birincisi şu. Şimdi para piyasaları fonu diye bir fon var. Para piyasaları fonu normalde çok likit varlıklara yatırım yapan ve valö olmayan yani tek tuşa bastığınızda alıp aynı gün içerisinde tek tuşa bastığınızda satabildiğiniz bir varlık. Şimdi normal bir fonun biliyorsunuz veya hisse senedinin t + 2'si vardır.

Yani siz o tuşa bastıktan sonra t zamanda 2 gün sonra siz ancak paranızı çekebilirsiniz veya bir varlığı almak isterseniz yine iki gün sonra alabilirsiniz. Ama para piyasaları fonu bu açıdan biraz ayrışıyor. Çünkü valörü yok. Yani aynı gün içerisinde alıp aynı gün içerisinde satabiliyorsunuz. Ve kağıt üzerinde çok risksiz bir fon. Normalde her bir fonun 1'den 7'ye kadar risk notu var. Bu da SPK'nın belirlediği risk kriterlerine göre yapılıyor.

Mesela 1 numaralı fonlar genelde en düşük riskli fonlardır ve para piyasaları fonu da bu gruba giriyor. Para piyasaları fonu aslında paranızı günlük olarak vadeli mevduata yatırıyor veya devlet tahvili hazine bonosu alıyor veya Takas Bank'ta para piyasası işlemi yapıyor veya özel sektörün çıkarmış olduğu tahvilleri veya finansman bonolarını alıp satıyor. Dikkat edin bunların hepsi likit varlıklar. Yani sizin aslında muhatabınız genelde çok büyük özel şirketler veya devletin direkt hazinesi.

Yani siz devlet tahvili aldığınızda geri onu direkt nakite geçirebiliyorsunuz kullandığınız banka aracılığıyla. Haliyle para piyasaları fonunun riski 1 olarak nitelendirilmiş. Çünkü sen ne zaman o tuşa basarsan arka tarafta fon zaten senin ihtiyacın olan tutar kadar devlet tahvilini veya hazine bonosunu veya işte günlük vadeli mevduatını hemen nakite çeviriyor ve sana ihtiyacın olan parayı ödüyor. Ancak burada krizin başka bir tarafı var.

En çok konuşulan mevzu da bu. Şimdi bu fonlarda ters repo diye bir şey var. Mesela bizim hep konuştuğumuz o çok büyük sıkıntıya giren para piyasaları fonlarından bir tanesinde ters repo oranı zaman zaman %60'lara kadar çıkmış. Yani %60'lara kadar bir para piyasaları fonu ters repo yapıyor. Geri kalan %40'ını da hazine bonosu gibi likit kağıtlarda tutuyor. Dolayısıyla aslında nakit benzeri ve riski düşük tek tuşla alıp satabileceğin para piyasası fonu senin için çok daha riskli hale geliyor.

Peki nasıl riskli hale geliyor? İşte fonlar bu ters repoyu kullanarak pay senedinde, repo pazarında teminat olarak da çok düşük dolaşımlı hisseleri alarak karşı tarafa borç veriyor. Ne demeye çalışıyorum? Şimdi bir portföy yönetim şirketi düşünün. Bir tane para piyasaları fonu var. Bir tane de serbest fonu var. Para piyasaları fonu çok düşük riskli. Hiç merak etmeyin. Tek tuşta alıp satabiliyorsunuz diye toplumdan para topluyor.

Bir tarafta da serbest fon var. Serbest fon adı üzerinde kendi hareketlerinde olabildiğince serbest hareket edebiliyor. Yani işte VİOP'ta short pozisyon açabiliyor veya H yapabiliyor veya biraz daha riskli işlemler yapabiliyor veya işte sığ hisselere yatırım yapabiliyor. Aynı grubun bu para piyasaları fonu bu serbest fona borç veriyor. Ne karşılığı? İşte serbest fonda olan bir hissenin teminatı karşılığı. Dolayısıyla buradan toplanan para diğer serbest fona borç veriliyor.

Bu tarafa borç karşılığı bir hisse senedi teminatı veriliyor. Ancak hisse senedi eğer satılamazsa o borç tahsil edilme zamanı geldiğinde daha aşağıdan tahsil edilmek zorunda. Şöyle düşünün. 100 liralık bir hisse senedini düşünün ve 100 liralık hisse senedini teminat göstererek serbest fon para piyasaları fonunda bunun teminatını gösteriyor ve para piyasaları fonundan 100 lira alıyor. Ama işler kötü giderse bu sığ hisse, bu düşük dolaşımlı hisse çok sert satılırsa senin 100 lira teminat göstererek 100 lira aldığın borç o hisse senedi 20 liraya düştüğünde hala 100 lira ama senin elinde teminat gösterdiğin hisse senedi 20 liraya düşüyor.

Yani sen piyasaya satmak istediğinde 100 liralık borç aldığın o hisse senedini ancak 20 liraya satabiliyorsun. Arada 80 liralık bir fark oluşuyor. İşte senin risksiz dediğin bu para piyasaları fonu aynı grubun serbest fonlarına pay senedini teminat alarak borç veriyor ve şu an işte malum tabanlarla hala satılamadı ama satıldığında borç verilen tutarın çok daha altından nakite geçilebilecek. Dolayısıyla para piyasaları fonu, "Hadi kardeşim benim borcumu öde.

Ben sana 100 lira borç vermiştim. Ben bu borcu istiyorum. Çünkü dışarıdaki müşteriler benden para istiyor." dediği zaman adam diyecek ki, "Abi ben elimdeki hisseyi satamıyorum ki." E bu sefer bu zaten tasfiye halinde veya temerrüde düşmüş. Haliyle bu para piyasaları fonu da elindeki teminatı piyasaya okutacak ama okutamıyor. Çünkü taban taban gidiyor. Alıcı yok. Böylece sistem kitlenmiş oluyor. Yani teminat gösterilen hissenin fiyatı düşüyor.

Fiyat düşünce o borç mutabakatı sağlanamıyor. Çünkü 100 liralık bir borç alınmıştı. Fiyatı düştü 20 lira oldu. Arada 80 lira fark var. 20 lir da satılamıyor zaten fond da işte bu satılamayan hisseyle baş başa kalıyor. Hem serbest fon hem de para piyasaları fonu. Yani böylece para piyasaları fonu riski bir bile olsa serbest fonun riskine maruz kalıyor. Serbest fonların riski genelde 6 ila 7'dir. Yani yüksek riskli fonlardır.

Para piyasaları fonu 1di veya 2ydi maksimum. Ama bu aradaki ters repo ilişkisinden dolayı ne yazık ki para piyasaları fonunu serbest fonun toplam 7 olan riskine maruz kalıyor. İşte bir türlü çözülemeyen o para piyasaları fonundaki sıkıntı ne yazık ki bu. Hepsi mi böyle? Değil tabii ki. Sanıyorum Tera ve Pusula dışındaki diğer portföy yönetim şirketlerinin para piyasaları fonu çok daha hızlı çözüme ulaşacak. Ancak özellikle Teriyasaları fonunda ne yazık ki Tera'nın diğer serbest fonlarıyla çok alangirli ve karışık bir borç alacak ilişkisi var.

Bunun da çözülmesi biraz uzun sürecek gibi duruyor. Bir de tabii şunu da belirtmek lazım. Bir portföy yönetim şirketi para piyasalarından yani halktan topladığı parayı kendi diğer fonlarına borç veriyor. Bu diğer fonlar o fonun içerisindeki fonu sürekli yükselten hisselere o parayı tekrar tekrar gömüyor ve fon daha yüksek fiyat açıklıyor. Ta ki bu para girişi devam edene kadar. Sen para piyasaları fonuyla dışarıdan ne kadar para toplarsan içerideki serbest fonuna o kadar çok borç verebiliyorsun. serbest fonunda o aldığı parayla kendi içerisindeki o dolaşımı da zaten çoğunlukla kendine ait olan listeleri de alarak sürekli fonun fiyatını yükseltiyor.

Nereye kadar? İşte bir kriz anında, bir panik anında herkes parasını toplu bir şekilde geri çekene kadar. Geçen hafta tam da böyle oldu. Sadece tek bir günde tek bir portföy yönetim şirketinden 300 milyar TL'ye yakın para çekilmek istendi. Bu çok mümkün olmadı. Ama mümkün olmayınca bu paralar ödenmek için ne yapıldı? Çok basit. Benim satamadığım bir hisse varsa onları zaten satamıyorum. Ancak elimde satılabilir, likit hemen nakite dönebilen hisseler neler?

BIST 30 hisseleri. O zaman BIST 30 hisselerini satayım ve kazandığım parayı, piyasana aldığım parayı benden para isteyen dışarıdaki yatırımcılara vereyim dedi portföy yönetim şirketleri. Ve geçen hafta OBIS 30'daki özellikle çarşamba günü gelen çok sert düşüşte tam olarak bu yüzden yaşandı. Çok kısaca özetliyorum. Ben bir serbest fonum. Bir de aynı grupta para piyasaları fonu var. Para piyasaları fonuna diyorum ki abi sen bana borç ver 100 lira.

Bak ben de sana ters repoyla elimdeki hisseleri teminat gösteriyorum. Para piyasaları fon tamam diyor. Nasıl olsa bir para veriyor karşılığında da teminat alıyor. Bir sıkıntı olursa teminattaki hisseyi piyasada okuturum. Ben tahsil ederim paramı diyor. Ama herkes birden çıkmak isterse devasa bir düşüşle taban taban giden bir kağıdı kimse satamıyor. Ama dışarıda panik olan insanlar para istiyor. O zaman ben serbest fon olarak o sığ hisseleri satamıyorum taban taban olduğu için.

Neyi satacağım? İşte Türk Hava Yollarını satacağım. Akbank'ı satacağım. İş Ctr'yi satacağım. Ereğli'yi satacağım. Tüpraş'ı satacağım. Neden? Çünkü onlar satılabilir. Taban taban değil. Onlar gayet açık, hacimli, kalabalık tahtalar, likit tahtalar ve kolayca satılıyor. İşte dolayısıyla geçen haftaki o çarşamba günkü, salı günkü BIST 30 çöküşünün sebebi bu oldu. Bir de burada gerçekten büyük bir dengesizlik var. Çünkü aslında birden fazla portföy yönetim şirketi ve 131 tane fon diyoruz ama toplam riskin %50'sinden fazlası tek bir portföy yönetim şirketinde ve toplatan 3-4 tane fonda. Çok fazla kalabalık yatırımcı ve çok fazla para.

Bir tane ünlü para piyasaları fonunda, iki tane de serbest fonda. Şöyle anlatayım. Tasfiye kapsamındaki fonların toplam hisse pozisyonu yaklaşık 485 milyar TL. Ama bunun 250 milyarı toplamda 4 veya 5 hissede. İşte destek factoring, öz ata, katılım evim, tera yatırım, ter holding. Dolayısıyla aslında çok fazla hisse, çok fazla fon ve çok fazla portföy yönetim şirketi varmış gibi gözükse de ana risk, ana maruziyet ne yazık ki tek bir portföy yönetim şirketinde ve onun hakim olduğu ana tahtalarda.

Bunlar zaten işte o sürekli devasa para girişi ve o para girişinin borç olarak alınıp tekrar içeriye döndürülmesiyle kendi defter değerlerinden 40 kat, 50 kat, 70 kat, 80 kat yükseltilmiş fiyatlar. E şimdi o ürünler, o hisseler tekrar kendi defter değerlerine kadar düşse içeride inanılmaz bir mağduriyet doğmuş oluyor. Bu serbest fonun mağduriyeti. Peki TP2 yani Teran'ın para piyasaları fonu bundan etkilenecek mi? Şimdi işte orası biraz muamma. Çünkü arada biraz önce bahsettiğim bir borç ve alacak ilişkisi var.

Yani 100 hissenin 40'ı tek bir portföy yönetim şirketinin fonlarında. Şimdi bu nasıl bir dengesizlik? O fonlardan sert bir çıkış olsa sen o tahtayı nasıl likit edeceksin? Edemezsin. İşte şu an edilmeyen halini görüyoruz. Ne yazık ki biliyorsunuz burada Tetiği ilk MSCI çekmişti ve demişti ki sizin piyasada biraz sıkıntılı işlemler oluyor. Yani küçük şirketlerle bağlantılı fonlarda sürekli tekrarlayan bir koordineli işlem yapılıyor.

Bu işlemlerde fiili dolaşımı yapay olarak şişiriyor ve adil fiyat oluşumunu etkiliyor. Ben seni tekrar Kasım 2026'sında değerlendireceğim. Eğer o döneme kadar da bu sıkıntılı mevzuları düzeltmezsen Türkiye için sonu negatif olacak bir istişare süreci başlayabilir. İlk kıvılcım burada atıldı. Sonrasında bir iki tane SPK'nın önemli adımı geldi. Ama tüm mevzuyu çözen en önemli adım 28 Ağustos 2026'da yayınlanan SPK'nın yatırım fonları rehberinin revizesi oldu.

Serbest fonlara fiili dolaşım sınırı getirildi. Tek bir serbest fon bir şirketin piyasada dolaşan paylarının en fazla %8'ini alabilir diye bir madde koyuldu. Sonra tabiri caizse fonlara bir yoğunlaşma freni koyuldu. Yani dediler ki fond portföyünün %5'inden büyük kıymetlerin toplamı portföyün %20'sini aşamaz. Sonra para piyasalarına yeni kurallar getirdiler. Dediler ki hisse teminatlı repoyu yani ters repoyu biz artık sınırlıyoruz.

Yani sen kafana göre sığ hisse teminat gösterip borç alamazsın. Portföyünün en az %10'u dips ve hazine kira sertifikalarında olacak. Sonra fon sayısı ve şirket sermayesi sınırı getirildi. Artık herkes bir PY kuramayacak. kurmak için belli bir miktar sermaye hatta yüksek bir sermaye gerekecek. Bir PY kursan bile istediğin kadar fon açamayacaksın. Yani tek bir PYŞ'nin 50 tane 60 tane fonu olamayacak gibi gibi. Dolayısıyla bu adım atıldıktan sonra aslında tüm bu sorun çözüldü.

Ancak sorun sakin sakin çözülmek yerine ne yazık ki Pusula'nın temerrüde düşmesiyle ve İsmail Saymaz'ın şu ünlü Pusula'nın yönetim kurulu başkanı yurt dışına kaçtı haberiyle bir paniğe dönüştü ve şu an geldiğimiz noktadayız. Peki bu paniksiz çözülebilir miydi? Çok mümkün değil. Çünkü bu panik olmasaydı da iş büyüyecek, büyüyecek, büyüyecek ve daha büyük bir şekilde patlayacaktı. Çünkü bu tabiri caizse sürekli kendi kendini besleyen bir makine.

Ama kendi kendini besleyen bir makinenin de devam etmesi için sürekli ona bir benzin gerekli. E benzinini de ne kadar bulabileceksin? Belli bir yerde krizler olacak, sıkıntılar olacak veya fon ve portföy büyüklüğü artık cepteki paraya yetmez hale gelecek ve bir yerde tıkanacak. Yani devam etseydi de patlayacaktı. Daha büyük patlayacaktı. Şimdi patladı. İnşallah hızlı bir şekilde çözülür. Peki çözülecek mi? Biraz kendi fikirlerimden bahsedeyim. Özellikle Tera ve Pusula olayı biraz uzun sürebilir. Çünkü orada çok grift ilişkiler var.

Yani iç içe geçmiş bir borçlanma alacak ilişkisi var. Çok sığı hisseler teminat gösterilerek alınan devasa borç paralar var ve neredeyse 50 kat, 100 kat yükselmiş hisseler var. O taraf biraz uzun sürecek. Bu para piyasaları fonu da olsa, serbest fon da olsa. Ancak bu iki PYŞ'nin dışında kalan işte hedef A1, kapital vesaire onlar biraz daha hızlı çözülecek diye düşünüyorum. Çünkü onlar da zaten sürekli bizim üzerimizdeki blokeyi kaldırın.

Bizden istenen paraları biz verebilecek güçteyiz. Likitemiz yerinde. Yeter ki bizi serbest bırakın. Yani yeter ki bize bir hareket kabiliyeti kazandırın diyorlar. Dolayısıyla para piyasaları fonundaysanız bu PYŞ'lerin çok tedirgin olmanıza gerek yok. Ama Tera ve pusula tarafı birazcık daha sıkıntılı olacaktır. Gerçekten çok büyük bir sıkıntı ne yazık ki. Ve yapısı itibariyle çok geniş bir kitleye yayıldı. Ve eğer bu hızlı bir şekilde çözülemezse bir ödemeler krizi de ortaya çıkabilir ufak da olsa. Çünkü sonuçta bu para piyasaları fonuna park edilen para günlük olarak kullanılan bir para. Çünkü tek tuşla çıkabiliyorsun.

Adam mesela bir ev satmış 5 milyona, bir sonraki evini bir ay sonra alacak. Bir ay sonra para değerlensin diye para piyasaları fonuna koymuş. Ama bir bakıyorsun işte böyle bir sıkıntı oluyor ve para kitleniyor. E şimdi o adam belki müteahite bir söz verdi. Bir sözleşme imzaladı. müteahit de ondan alacağı 5 milyonu, 5,5 milyonu güvence görerek gitti, çimento aldı, demir aldı vesaire. E bir çek gönderdi çimentocuya veya işte demirciye. Çekin zamanı geldiğinde en başta para piyasaları fonunda likit bekleyen para dışarı çıkamadığı için önce müteahit mağdur oldu.

Sonra çimento mağdur oldu. Çimentocu çeki bozduramadığı için gitti. Belki kirasını ödeyemedi atölyesinin, fabrikasının. belki kızının özel okul parasını ödeyemedi, özel okul parasını alamayan okul küçülmeye gitti vesaire. Yani bu sürekli böyle birbirini tetikleyen bir sıkıntı. O yüzden çok fazla uzun süreceğini de düşünmüyorum. Şu an süreç Eminellerde ilerliyor. SPK bence hızlı bir şekilde adımları attı. Bundan sonrası için de hızlı aksiyon alacaktır diye düşünüyorum.

Umarım ileride bu günleri ne günler geçirdik ama atlattık diye hep beraber anarız. Çok teşekkür ederim dinlediğiniz için. Kendinize çok iyi bakın. Selamlar ve saygılar. >> [müzik]