FON TASFİYESİNDE ŞOK DETAY! 'Paramı nasıl alacağım?' diyenler mutlaka dinlesin! Enes Özkan anlattı! transcript

Şimdi dün krizin iyice patlak vermesiyle birlikte ama aslında hafta başından bu yana borsada düşüşleri gördük ama dün %6'nın üzerine çıktı. Kayıplar devre kesildi. Biliyorsunuz borsa alanında, borsa cephesinde de ciddi bir kriz yaşandı. Şu an piyasalar nasıl diyecek olursanız günler sonra borsada hafif de olsa bir toparlanma var. 13.447 seviyesinde dolar yükselişini sürdürüyor. Ki dün Fed'in faiz kararı da vardı biliyorsunuz.

Orada da bir faiz arttırma kararı geldi. 4867 euro56. Ve tabii o faiz arttırımı şu an için altına pozitif yansımış gibi görünüyor. 6834 gram altın ve petrol hazır akaryakıt fiyatlarından bahsetmişken o da hala 99 dolar seviyesini korumaya devam ediyor. Şimdi efendim bu fon krizi piyasalarda yaşananlar vatandaşa, yatırımcıya yansımaları ve en önemlisi bugün açıklanan önlemler, tedbirler gerçekten işe yarayacak mı? Onlarla ne yapılacak?

Enkaz gerçekten devlet eliyle mi kaldırılacak? Bunları konuşacağız. Konuğumuz var. Ekonomist Enes Özkan bizlerle. Hoş geldiniz. >> Hoş buldum. Merhaba. >> Eee, şimdi 7 şirket 130 fonun SPK tarafından tasfiye edildiğini öğrendik. Sonrasında hem Merkez Bankası cephesinden hem de Finansal İstikrar Komitesi'en gelen açıklamalar da var. Ben teker teker ele almak istiyorum ve biraz daha izleyicinin de anlayabileceği bir dille anlatabilmek istiyorum. sizinle birlikte. Şimdi burada 7 şirket, 130 fon, 900 milyar liraya yakın bir paradan bahsediyoruz.

Bu fonlar nasıl tasfiye edilecek? Yani yatırımcının parasına ne olacak? Paralarını kurtarabilecekler mi? Ya da bir kısmını mı kurtarabilecekler? Ve en önemlisi de kesintiler olacaksa bu paralardan herkese aynı oranda mı olacak yoksa bireysel ya da küçük yatırımcı dediğimiz korunacak mı diye başlayalım. Eee, şimdi burada fonddan bahsederken tabii ayrımları doğru yapmak lazım. Tasfiye edilen, eee, fonlar ya temriide düşenler bu arada aracı kurumlar değil.

Yani portföy yönetim şirketleri. Eee, tasfiye edilen fonların içerisinde de para piyasası fonları da var, hisse senedi fonları da var. Eee, şimdi para piyasası fonlarıyile hisse senedi fonları arasında bazı farklar var. eee, para piyasası fonlarının içerisinde aynı zamanda mevduat, eee, işte devlet iç borçlanma senedi gibi hızlıca nakite dönebilecek, eee, aslında araçlar var. Para piyasaları fonlarında paranız varsa bu kısım zaten, eee, hızlıca nakite dönebildiği için çok bir sıkıntı yok.

Ama eee para piyasası fonlarındaki sıkıntı zaten eee hem MSI'ın yani eee uluslararası kurumların Türkiye'yi uyarmasının [homurdanır] sebeplerinden biri de oydu. Ters repo işlemleri. Eee bu ters repo işlemlerinin içerisinde eee şunlar var. Eee işte gidiyorlar eee başka bir hisse senedi fonunun içerisindeki hisseyi teminat olarak alıp kendi bünyelerindeki para piyasası fonunun içerisindeki parayı oraya kredi olarak veriyorlar. Şimdi o teminatlar, e, teminat olarak alınan hisselerin değerleri çok düşmüş oldu haliyle. Çünkü, eee, aslında bu hisseler belki de olması gereken değerin çok üstünde fiyatlanmış oldu.

Sürekli aslında bu fonlar birbirine kredi verdiği ve hisseleri aldığı için para piyasaları fonlarındaki depo kısmını bir tık daha açabilir miyiz? >> Şöyle bir sistem düşünebilirsiniz. Para piyasası fonuna paranızı yatırdınız. Bir de aynı şirketin ya da farklı şirket de olabilir, fark etmez. bir hisse senedi fonu var. Eee bu hisse senedi fonuna, eee para piyasası fonundan kredi verebilirsiniz. Günlük eee kredi verilebilir.

Eee ya da işte başka eee şeyler de belirleyebilirsiniz. Çeşitli oranlar ve vadeler belirleyebilirsiniz. Eee bu işleme biz ters depo diyoruz. Yani hisse senedini ben aldım teminat olarak sana karşılığında para verdim. Sen sonra o parayı faiziyle birlikte bana geri ödedin. Ben de geri hisse senedini sana verdim. Aslında iki fon arasındaki ilişki bu. Şimdi bu ilişki biraz çarpık kurulmuş. E biliyorsunuz işte borsamızda eee son dönemlerde eee şeyler de oldu. İşte hiç eee aslında varlık değeri veya işte gerçek değeri diyelim biz buna.

Defter değeri. Eee hak etmediği halde piyasa değeri çok artan işte defter değerinin 100 katından daha fazlasına ulaşan bazı hisseler vardı. Eee, işte bu hisseler aslında bu tarz bir kredilendirme ve teminatlandırma yöntemiyle şişirilmiş hisseler diyebiliriz bunlara. Şimdi para piyasası fonları ile ilgili kısmı şöyle tamamlayayım. Eee, aynı zamanda bu para piyasası fonlarının içinde özel sektör borçlanma araçları da eee, vardır. İşte en son gördüğümüz örneği kontrol matikti.

Eee, çünkü özel şirketler de aslında şey çıkartabilirler. Çeşitli eee, senetler, tahviller, eee, bonolar çıkartabilirler. Yani değerli kağıt çıkartabilirler. derler ki siz bu kağıdı alın, bana para verin. Ben bunun karşılığında size eee işte belli bir vadede tekrar paranızı ödeyeceğim. Elinizdeki kağıdı geri alacağım. Eee bunu ödeyemediği zaman da özel şirket aslında temerrüte düşmüş olur ve fond da bu şirketin kağıdını tutturuyorsa aslında fond da gelirini kaybetmiş olur.

Yakın zamanda bunu dediğim gibi yaşamıştık. Eee bir de üstüne bu ters repo, hisse senediyle yapılan ters repo işlemleri gelince eee bazı para piyasası fonlarında, eee, büyük bir sıkıntı ortaya çıktı. Fakat bunu şöyle e de yorumlayabiliriz. Eee para piyasası fonları genellikle eee mevduat faizinin bir miktar üzerinde veya bir miktar altında kazandırırlar içerisinde. Çünkü sadece mevduat olmaz. başka araçlarda olur. E bunun çok çok üzerinde kazandırıyorsa o zaman orada bir eee sıkıntı var demeyeyim ama farklı bir işlem vardır ve buna dikkat etmek gerekir. Şu an sıkıntıya giren eee temerrüde düşen eee katılım payı ödemelerini yapamayacak olan yapamayan eee fonlar da genellikle eee mevduat faizinin çok üzerinde kazandırdığını iddia eden eee fonlar oluyor.

Eee bunlar tabii ki biraz önce bahsettiğim işlemler sebebiyle çok kazandırıyormuş gibi göründüler. Ama aslında o kazanç sadece ekranda bir sayı. Yani siz onu satmadığınız sürece o kazancı geri alamadınız ve bir yerde de eee taşıma suyla değirmen dönmez bu işin bir sonu vardı. Geldi işin para piyasası fonu kısmı böyle. Bu biraz daha eee dediğim gibi rahat yani burada çünkü biraz böyle nakit eee benzeri varlıklarda var ama hisse senedi fonları işte o teminatı verip parayı alan fonlar kısmında da şöyle bir sıkıntı var.

E bu hisse senedi fonlarının büyüme oranlarına bakarsak böyle yılda yani %7.000'e kadar büyüyen aslında fonlar var. Şimdi burada da eee bu kredi mekanizması, teminatlandırma mekanizmasının yarattığı sıkıntıyı görüyoruz aslında. O da fiktif. Yani bir nevi sanal eee büyüklük diyebiliriz biz. Çünkü baktığınız zaman öyle şirketler var ki 200 300 çalışanıyla işte koca koca bankaların, holdinglerin falan piyasa değerini geçmiş şirketler.

Ama aslında eee bu şirketler hani çok büyük bir teknolojimi geliştiriyorlar. Eee işte geleceklerimi çok parlak. Neden böyle olmuş diye bakıyorsunuz. Hayır o da aslında eee finans piyasasının içerisinde iş yapan bir şirket mesela. Eee ama bakıyorsunuz eee normalde eee yani orta halli bir müşterisi olabileceği bankanın eee piyasa değerinden çok daha yükseğe çıkmış değeri. İşte burada aslında eee bir tür manipülasyon olduğunu eee aslında görebiliriz, anlayabiliriz.

Eee, bu kısım biraz daha zor. Çünkü bunun tasfiyesi şöyle gerçekleşiyor. Zaten eee, SPK karar almadan önce bu fonlar yatırımcısı parasını çekmek istediğinde bir şekilde ödemeye çalıştılar bu parayı. Onu da nasıl yaptılar? Her fonun içerisinde işte çeşitli hisse senetleri var. Yani mesela bir fonun içerisinde ismini vermeyelim 50'den fazla hisse senedi vardı. Ama bunun çok büyük bir kısmı biraz önce bahsettiğim gibi şişirilmiş diyebileceğimiz hisse senetlerinden oluşuyordu.

Yani büyüklük olarak. Eee, yani içeride iki tane böyle şişirilmiş hissei var. Atıyorum 48 tane de eee, daha işte piyasada bilinen eee, normal işini gücünü yapan, e, finansallarında vesaire bir sorun olmayan hani genel işte Türkiye'nin bilinen şirketleri var. Şimdi o ne oldu? Herkes parasını çekmek isteyince eldeki hisseleri satmaya başladılar ve ilk olarak satılabilecek, para edecek hisseleri satmaya başladılar. Dünkü düşüşün en büyük sebeplerinden biri buydu aslında.

Yani elde büyük her zaman alıcısı olabilecek eee hisse senetleri var. Bunları satmaya başladılar. E onlar bittikten sonra elde aslında kala kala bu şişirilmiş diyebileceğimiz hisse senetleri kaldı. Bunların da satılması >> onlar çöp oldu. >> Eee yani çöp oldu demek ne kadar doğru bilmiyorum. Hani sonuçta işte insanların da canı yanıyor. Eee, işte birikimlerini buraya yatırmışlar. Eee, ben insanları da anlayabiliyorum.

Eee, yani üzücü bir tablo tabii. Eee, keşke hani risk değerlendirmemizi daha iyi yapabilseydik ama eee, bazen insanın basireti bağlanabiliyor veya bilgi eksikliği olabiliyor. Eee, çöp oldu diyemeyebiliriz belki ama ya çok uzun vadede eee, eski değerine eee, gelir mi gelmez mi, eee, o belli değil. Ya da eee eğer kısa vadede bu para geri ödenmeye çalışılacaksa eee o zaman fiyatların o hisselerin fiyatlarının çok değerinin çok çok azaldığını göreceğiz gibi geliyor. >> Altında >> kesinlikle zaten SPK açıklamasında henüz eee bu tasfiyenin nasıl yapılacağı da net değil.

Yani kurulca tayin edilecek yöntemle tasfiye edilecek gibi bir ibare var. Bunun tabii çok çeşitli metotları var. Yani kurul eee bu hisse senetlerini direkt yine borsada satmaya çalışabilir. Ama sonuç olarak zaten bu hisse senetleri artık kimsenin almak istemeyeceği, eee aşırı fiyatlandığının farkına varılan hisse senetleri onun için değeri çok düşecektir. Eee alıcısı belki de olmayacaktır ve sürekli taban taban gitmek dediğimiz şey aslında %10 aşağı düştüğünde devre kesici uygulanacak. artık ne kadar satıldıysa ertesi gün bir daha, ertesi gün bir daha sürekli borsada bu hisseler satılmaya çalışılacak.

Eee ve bu çok uzun bir süreç eee ci alacak veya SPK kendi diyebilir. Yani ben her gün eee bu hisselerin %1'ini ikisini satmaya çalışacağım. Hani fiyat çok düşmesin diye kısıtlı bir miktarını satmaya çalışabilir. E bu sefer yine ödemeler çok gecikecek. Çünkü o hisselerin satılması lazım veya hisseleri doğrudan eee insanlar kendileri devralabilirler. Ama kendileri devraldıklarında bu hisseleri yine nerede satacaklar? Borsada satmaya çalışacaklar veya tutmaya çalışacaklarsa da değeri yine düşmüş olacak.

Eee maalesef yani birçok yöntem var bu taspiyenin nasıl yapılacağına ilişkin. Eee dediğim gibi SPK mesela talep de toplayabilir. Bunu almak isteyen var mı diye. Biraz önce anlattığım gibi kademeli satış da yapabilir. Eee belki eee borsada değil ama tezgah üstü piyasalarda satmaya çalışabilir. Eee bunu biraz eee tasfiye etmek zor ol >> zamanla göreceğiz. Peki bir de Merkez Bankası'nın açıkladığı önlemler ya da çözümler diyeyim. haftalık repo ihaleleri ile sağlanan fonlamayı arttıracağını, bankaların Merkez Bankası'ndan borçlanma limitlerini yükselteceğini ve teminat iskonto oranlarını azaltacağını duyurdu.

Yani şimdi o zaman bunu okuyunca da eee dediğiniz gibi hani bir normal hisseler vardı bir de şişirilmiş hisseler vardı. Milyarlarca liralık büyüklüğe ulaştılar. O sayede de küçük yatırımcıyı çektiler. Sonuçta da şu an bir enkazla karşı karşıyayız. Ve o zaman şimdi Merkez Bankası'nın attığı bu önlemleri de işte hem SPK'nın hem de Fikin açıkladıklarıyla birleştirdiğimiz zaman enkazı devlet eliyle mi temizleyecekler sorusu akla geliyor ve bu da aslında kamuya zarar yazmaz mı? >> Ya maalesef böyle bir durum oluşacak. Şöyle düşünelim. eee yani hiçbir şey olmasa dahi yani eee devlet eliyle hani çok aktif bir temizleme olmasa dahi bile eee Merkez Bankası piyasaya bir likitte sürdüğü zaman bu bir enflasyon yaratıyor.

Tamam hani sürülen paranın miktarı çok çok büyük bir miktar değil ama yine de eee bu dezenflasyon programının içerisinde eee programa gayet aykırı bir şey yapılmış oluyor ve enflasyon aslında hepimizin cebinden çıkan bir görünmez vergidir. Hani çok aktif olunmasa bile bu maliyeti biz artık tüm vatandaşlar olarak eee üstlenmiş durumdayız zaten. Hani eee bir de daha aktif olunacağı bir durum da olabilir. Örneğin işte eee katılım evim ve bir evim işte Puslo Holding'e bağlı olan evim şirketleri.

Bunları eee Emlak Katılım Bankası e devralacak. Bu emlak katılım bankası için bir noktada karlı bir eee aslında şey de olabilir, işlem de olabilir. Ama >> onu soracaktım ama yani hiçbir hasar tespit çalışması yapılmadan direkt böyle bir şeyin gerçekleşiyor olması da sakıncalı değil mi? >> Yani orada arka planda neler yapıldığını maalesef biz tam bilemiyoruz. Yani bu şirketlerin eee tabii ki halka açık bilgileri var. borsaya eee kote oldukları için onu bilebiliyoruz ama Emlak Katılım Bankası zaten kapa sadece devre alınmak üzere görüşmelere başlanmıştır.

Eee gibi bir açıklama yaptı. eee devamı nasıl olacak bu işin onu bilemiyoruz ama böyle bir açıklama yapıldığına göre çok büyük ihtimalle bunları devre alacaktır. Eee mesela işin bir kısmını öyle emlak katılım üzerinden eee çözecekler gibi duruyor. Zaten eee bankalara likitte sağlamak eee sağlamanın temel amacı da eee aracı kurumlarda likitte sıkıntısı olursa onların bir şekilde bu likid likiditeye erişmesi yani bu paraya erişmesini sağlamak olarak gözüküyor.

Eee ve bunun için de işte belli önlemler alındı. Kolay erişebilsinler diye işte öz kaynaklara ilişkin vesaire çeşitli düzenlemeler yapıldı. ayrıntı olduğu için girmeye gerek yok ama bir şekilde piyasaya biraz para vererek işte bu eee sıkıntıyı aşmaya eee çalışacağız gibi duruyor. Ama eee dediğim gibi maalesef yani benim öngörüm biraz bu işin eee >> uzayacağı yönünde. >> Hem uzayacağı yönünde hem de yani hep beklediğimiz daha doğrusu bu fonların yatırımcılarının bekledikleri eee kıymetlendirmenin değer değerlenmenin çok büyük oranda geri alınacağı yönünde.

Yani piyasa tarafından geri alınacağı yönünde. >> Yani şöyle yatırımcılar hani muhakkak bir para yani yaptıkları yatırımların bir kısmını geriye alırlar ama bir kısmını geri alırlar. Doğru mu anlıyorum? >> Ya şöyle anlayabiliriz tabii doğru anlıyorsunuz. Şimdi bir fonun tasfiye edilmesi fonun içindeki varlıkların ortadan kalkması anlamına gelmiyor. O fonun içindeki varlıklar sizin fona katılma payınız oranınca size geri verilecek işte.

Ama o fonun içindeki varlıkların Türk lirası cinsinden değeri düşeceğini öngördüğümüz için zaten orada aslında eee ya yatırdığınız paranın önemli bir kısmını hani daha düşük olarak alacaksınız. Eğer geç girenlerden biriyseniz. Ama çok eskiden beri zaten bu fonun yatırımcısıysanız yeterli miktarda belki de kar etmiş de olabilirsiniz. Herkesin durumu giriş zamanına göre bu fonlara tabii farklılık arz edecek. E ama maalesef biraz fazla e can yandı gibi görünüyor.

Eee yani sizin de sabahtan beri mutlaka hem iş yerinizde hem eee farklı yerde yerlerde konuştuğunuz arkadaşlarınız vardır. Bu fonlar çok büyük fonlar ve çok fazla insanın yatırım yaptığı fonlar. Hepimizin etrafında mutlaka böyle bu fona hani eee birazcık param var zaten. Onu da eee hani enflasyondan koruyum. enflasyon oranında eee nemalandıran değil de biraz daha yüksek oranda nemalandıran yerlerde değerlendireyim diyen birçok insan vardır.

Eee ve şeyde de okuyoruz. Eee işte sosyal medyada insanlar hani eee bazı ihtiyaçlarını karşılamak yerine bu formlara eee yönelmişler. eee, bir bu da aslında bir şeyin göstergesi. Yani demek ki aslında özellikle para piyasası fonu kısmına geldiğimizde yani bu para piyasası fonlarının riski ile ilgili eee, tanımlamaları belki yeniden yapmak lazım. Ya da bu ters depo işlemi diyoruz ya işte fonun bir bakıyorsunuz %60'ı ters depo işlemi.

Ya %60 ters repoyu işte devlet tahviliyle yaparsın. Bu çok riskli olmaz. Ama bir özel sektör hisse senediyle yani bir şirketin hisse senediyle yaparsan o zaman bu çok risklidir. Yani aslında sen tüm risk o hisse senedinin riskini alıyorsun. Eee onun için onun risk sınıflandırmasının çok daha hızlı bir şekilde değişmesi lazım. Belki de bir hisse senedi fonuna yakın bir eee risk sınıflandırması olması lazım. Ama orada biz neyi görüyorduk? işte risk sınıfı 2 mesela 7'ye kadar eee bu sınıflar gidiyor.

Onun belki de 5 olması, 6 olması falan lazım ki insanların hani ilk bakışta çünkü görebileceği tek gösterge o. Yani bir fiyat, iki bu işin riskine. Eee bu ikisinin çok doğru tanımlanması lazımdı. Maalesef bizim gördüğümüz kadarıyla bu fonlarda ve bu portföy yönetim şirketlerinin eee yönettiği fonlarda ne fiyat ne de risk sınıflandırması doğru değildi. Olmuş >> doğru değil. Eee sadece bir cümleyle şunu da soracağım Enes Bey.

Eee şimdi 7 şirket 130 fon üzerinden konuştuk ama önümüzdeki günlerde bu sayının artabileceğini düşünüyor musunuz? >> Maalesef buna ilişkin e elimde bir veri yok. Yani net bir cevap veremem. eee, ben bu yi şirketin, eee, yani yi şirketten bazılarının hatta acaba bir hata mı oldu diye bile düşündüğüm oldu yani hani çünkü ben bu kadar eee, yayılmış olabileceğini de çok tahmin etmiyordum. Eee, yani çok köklü. Bizim finans geleneğimiz, yatırım fonları geleneğimiz de köklü sayılabilir.

Yani 1970'lerden bugüne deyin aslında var olan bir deneyim var orada. Maalesef bu son dönemlerde bu özellikle fonlara ilişkin eee ekonomik rasyonalite değil de farklı sikitlerle işlemler yapıldığı, işte yönetim yapısının daha eee şeffaf değil daha karmaşık olduğu eee veya işte buraya yatırılan paraların farklı eee kaynaklardan sağlanmış olabileceğine ilişkin söylentiler vardı. Bunlar tabii açık açık dile getirilemez nihayetinde ama ben açıkçası eee diğer başka fonlara yönelik böyle söylentiler eee vesaire pek duymadım. eee onun için yaygınlaşmayacağını ümit edeyim diyorum ama nihayetinde buna ilişkin elimizde de maalesef sağlam bir veri yok. Çok teşekkür ediyorum Enes Özkan katıldığınız için, paylaştığınız bilgiler