HISZPANIA - 20 ZASKAKUJĄCYCH FAKTÓW | Ciekawostki na temat kultury, kuchni i zabytków transcript

Hiszpania to znacznie więcej niż słoneczne plaże, imponujące zabytki i piękne miasta. To kraj pełen kontrastów zaskakujących tradycji i zwyczajów, o których wiele osób nie ma pojęcia. W tym odcinku poznacie 20 ciekawostek o Hiszpanii, które naprawdę zaskakują. [Muzyka] Hiszpański to jeden z najczęściej używanych języków świata. Posługuje się nim prawie 6% całej populacji. Ale sama Hiszpania jest językowo bardzo zróżnicowana.

[Muzyka] W Katalonii dominuje kataloński. To nim mówi się w szkołach i na ulicach. W kraju Basków usłyszymy Euskara, język o nieznanym pochodzeniu, uznawany za unikatowy w Europie. Z kolei w Galicji używa się galicyjskiego, blisko spokrewnionego z portugalskim. Ta językowa różnorodność to ważna część tożsamości mieszkańców. Dla wielu z nich język to nie tylko narzędzie komunikacji, ale też symbol lokalnej dumy, kultury i historii.

[Muzyka] Hamon i Berico to coś więcej niż szynka. To kulinarna ikona Hiszpanii, obecna w sklepach, na targach i w restauracjach. Powstaje z mięsa czarnych świń iyjskich, które żyją wolno na rozległych pastwiskach. Szynka dojrzewa nawet do 36 miesięcy, nabierając intensywnego smaku, marmurkowatej struktury tłuszczu i lekko orzechowego aromatu. Najwyższą jakość Mahamon Iberico de Beyota Sien porsiento rasa iberika, która wytwarzana jest z czysto rasowych świń karmionych głównie żołędziami.

[Muzyka] W najlepszych restauracjach potrafi kosztować setki euro za kilogram. Tapas to nie tylko małe przekąski. To sposób spędzania czasu, dzielenia się i wspólnego biesiadowania. Zamiast dużych dań Hiszpanie zamawiają kilka porcji, które trafiają na środek stołu, tworząc okazję do rozmów i bycia razem. Początki tapas były proste. Kromkę chleba lub plaster szynki kładziono na kieliszek wina, by chronić napój przed muchami.

Stąd nazwa tapa, czyli pokrywka. Do najpopularniejszych tapas należą między innymi oliwki, krokiety, tortilla de patatas, patatas brawas, sałatka ruska, chorizo sery i szynka iberyjska. [Muzyka] W kraju basków serwuje się zaśpczos, czyli małe przekąski przebite wykałaczką. [Muzyka] Szopki bożonarodzeniowe są w Hiszpanii niezwykle popularne i stanowią ważny element świątecznych tradycji. Największa z nich znajduje się w Alicante.

Została wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa jako najwyższa na świecie, bo sama figura świętego Józefa ma ponad 18 m wysokości. W Katalonii zaś szopki mają szczególny zaskakujący charakter. Ukrywa się w nich kaganer, czyli mała figurka przedstawiająca postać w kuckach, załatwiająca potrzeby fizjologiczne. [Muzyka] Choć brzmi to jak żart, kaganer to wielowiekowy symbol płodności i urodzaju, mający zapewnić szczęście i dobrobyt.

[Muzyka] Tradycyjnie przedstawia katalońskiego chłopa w czerwonej czapce. ale współcześnie występuje też jako postać sportowca, polityka czy celebryty. [Muzyka] Ale to nie koniec świątecznych osobliwości z Katalonii. Dzieci opiekują się tam uśmiechniętym pieńkiem, czyli Tiodę Nadal, który w wigilię wydala prezenty. Jest on karmiony przez kilka dni, przykryty kocem, a potem bity kijami przy specjalnej piosence Tio sypie słodyczami, orzechami i drobnymi upominkami.

Hiszpanie są otwarci i bezpośredni. Na powitanie często całują się w oba policzki, nawet przy pierwszym spotkaniu. Towarzyszy temu swobodny kontakt fizyczny, taki jak dotyk ramienia, klepnięcie po plecach czy ekspresyjna gestykulacja. W hiszpańskiej kulturze to naturalny sposób okazywania sympatii i bliskości. Dla osób z bardziej powściągliwych kultur zaskoczeniem, ale zwykle szybko staje się czymś naturalnym. W hiszpańskim miasteczku Buniol raz w roku odbywa się lato Matina, czyli największa na świecie bitwa na pomidory, podczas której ulice zamieniają się w czerwone morze Pulpy.

Tysiące uczestników z całego świata rzuca się nawzajem pomidorami, zamieniając centrum miasta w gigantyczne pole bitwy. Tradycja narodziła się przypadkowo. W roku, gdy podczas lokalnej fiesty doszło do bójki, a w ruch poszły warzywa ze straganu. Obecnie wydarzenie ma charakter oficjalny. Liczba uczestników jest ograniczona do 20 000, a do walki używa się pomidorów specjalnie hodowanych do tego celu, niejadalnych i bardzo dojrzałych.

Choć flamenko jest dziś symbolem całej Hiszpanii, jego korzenie sięgają Andaluzji, regionu pełnego kontrastów, białych miasteczek i cygańskich dzielnic. Ten wyjątkowy styl muzyczno-taneczny powstał na styku wielu kultur: arabskiej, żydowskiej, andaluzyjskiej i romskiej. Z tej ostatniej wywodzi się jego ognisty rytm i emocjonalna głębia. [Muzyka] W andaluzyjskich tawernach i barach narodziły się tablaos, czyli kameralne sceny, gdzie flamenko do dziś rozbrzmiewa na żywo.

Taniec, śpiew i gitara splatają się tu w ekspresyjną opowieść o namiętności, bólu i walce z losem. W 2010 roku flamenko trafiło na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO, a jego serce nadal najmocniej bije na południu Hiszpanii. [Muzyka] Jeśli podobają ci się nasze filmy, zostaw łapkę w górę i subskrypcję, bo pomoże nam to w rozwoju tego kanału. [Muzyka] Aea to jedno z najsłynniejszych dań kuchni hiszpańskiej, wywodzące się z Walencji.

Jej podstawą jest ryż gotowany na bulionie z dodatkiem szafranu, który nadaje potrawie intensywny aromat i złocisty kolor. Do paei dodaje się różne składniki. W zależności od regionu mogą to być owoce morza, kurczak, królik, warzywa lub ich mieszanka. Jednak za oryginalną uchodzi paeja Valenciana z dodatkiem mięsa królika lub kurczaka. Tradycyjnie przygotowuje się ją na szerokiej patelni zwanej paeera, najlepiej nad otwartym ogniem.

[Muzyka] Na południu Hiszpanii w Andaluzji rozciąga się pustynia Tabernas. Jej surowy krajobraz przypominający amerykańską Arizonę tworzą wyschnięte koryta rzek, spękana ziemia i wypalone słońcem wzgórza. To właśnie tu kręcono słynne spaghetti westernny Sergia Leone oraz sceny do Indiany Jonesa. W latach 60 i 70 Tabernas było filmową stolicą hiszpańskiego Dzikiego Zachodu, a dziś działa tu miasteczko stylizowane na klasyczny western.

W Hiszpanii większość osób nosi dwa nazwiska. Pierwsze po ojcu, a drugie po matce. I tradycyjnie właśnie w takiej kolejności widnieją one w dokumentach. Od 1999 roku rodzice mogą zdecydować o zamianie kolejności, o ile oboje wyrażą na to zgodę. A od 2017 roku, jeśli nie dojdą do porozumienia, urząd sam ustala kolejność, zwykle alfabetycznie. W rezultacie pełne imiona i nazwiska Hiszpanów bywają bardzo długie i brzmią dostojnie.

Taki system ma też praktyczny wymiar. Ułatwia śledzenie rodzinnych powiązań, zarówno po linii ojca, jak i matki. Semana Santa to wielki tydzień, który rozpoczyna się w niedzielę palmową. Gdy w Polsce trwają przygotowania do świąt, w Hiszpanii są już one w pełni celebrowane. Na ulicach odbywają się uroczyste procesje organizowane przez religijne bractwa zwane Kofradias. Każde bractwo niesie bogato zdobione platformy z figurami przedstawiającymi sceny męki pańskiej.

[Muzyka] Największe i najbardziej spektakularne procesje odbywają się w Sewilii, gdzie w ciągu tygodnia przez miasto przechodzi ich kilkadziesiąt. W innych miastach również można wziąć udział w procesjach. Jednak to właśnie w Sewilii Wielki Tydzień obchodzony jest najhuczniej. [Muzyka] Pałac królewski w Madrycie to prawdziwa perła architektury. Zachwyca nie tylko rozmiarami, ale i przepychem wnętrz. Składa się z ponad 3400 pomieszczeń i zajmuje powierzchnię około 135 000 m kw, co czyni go największym, wciąż używanym pałacem królewskim w Europie.

Choć rodzina królewska na co dzień mieszka w skromniejszym Palacio Farfuela, to właśnie Palacio Real służy jako reprezentacyjna siedziba monarchii. Odbywają się tu najważniejsze uroczystości państwowe, oficjalne wizyty, bankiety, audiencje i ceremonie. W Hiszpanii jednym z najbardziej klasycznych śniadań, zwłaszcza w Madrycie i centralnej części kraju, są churos, czyli długie smażone ciastka z ciasta parzonego, zwykle podawane z gęstą, gorącą czekoladą.

Choć wielu osobom kojarzą się z deserem, dla Hiszpanów to zupełnie normalny sposób na rozpoczęcie dnia, szczególnie w weekendy po sobotniej imprezie. Ciurosy są chrupiące na zewnątrz, miękkie w środku i najlepiej smakują tuż po usmażeniu. [Muzyka] W Madrycie kultowym miejscem jest czokolateria Sanchines, która serwuje Ciuros od XIX wieku i to przez całą dobę. [Muzyka] W Hiszpanii czas płynie inaczej. Dla wielu Hiszpanów dzień tak naprawdę rozpoczyna się dopiero wieczorem.

Wtedy ulice ożywają, a bary się zapełniają. To rytm życia, który przez lata był kształtowany przez klimat, zwłaszcza w cieplejszych regionach, gdzie od wczesnego popołudnia obowiązywała siesta. [Muzyka] Choć w dużych miastach przerwa w ciągu dnia staje się coraz krótsza. W mniejszych miejscowościach sklepy, urzędy i banki wciąż zamykają się na kilka godzin południu. Dwa słowa, które najlepiej oddają hiszpańskie podejście do życia to trankilo, czyli na spokojnie i maniana, które może oznaczać zarówno jutro, jak i rano, albo po prostu nie teraz.

Corrida to jedna z najbardziej kontrowersyjnych i zarazem najbardziej rozpoznawalnych tradycji Hiszpanii. Przez wieki była symbolem hiszpańskiej kultury. Dziś jednak budzi wiele emocji i dzieli społeczeństwo. W regionach takich jak Katalonia walki Byków zostały całkowicie zakazane. Głównie ze względów etycznych i presji społecznej. Z kolei w Andaluzji czy Madrycie Korriidy wciąż przyciągają tłumy i są uznawane za część dziedzictwa kulturowego.

Niezależnie od poglądów jedno jest pewne. Corriida to temat, który w Hiszpanii wciąż rozpala emocje. [Muzyka] W Hiszpanii to nie Święty Mikołaj przynosi prezenty, lecz trzej królowie. To właśnie noc z 5 na 6 stycznia, czyli Noc de Rees, jest najbardziej wyczekiwana przez dzieci. W całym kraju odbywają się barwne parady zwane kabalgatas, podczas których trzej królowie przejeżdżają przez miasta na wielbłądach lub platformach, rzucając garściami cukierków.

Nieodłącznym elementem święta jest również Roskon de Rees, czyli okrągłe ciasto z bitą śmietaną, kandyzowanymi owocami i ukrytymi niespodziankami w środku. Kto znajdzie figurkę zostaje królem dnia, a kto trafi na fasolę ten kupuje ciasto za rok. Prowincja Almeria to najbardziej na wschód wysunięta część Andaluzji. Zachwyca słońcem, urokliwymi miasteczkami i piaszczystymi plażami. Ale ma też drugie mniej znane oblicze.

Na obrzeżach rozciąga się największe skupisko szklarni na świecie, tak zwane plastikowe morze, które zajmuje ponad 25000 hektarów. To właśnie stąd pochodzą ogromne ilości warzyw i owoców trafiających na półki europejskich supermarketów. Choć Almeria to jedno z najsłuchszych miejsc w Europie, intensywna uprawa jest możliwa dzięki nowoczesnym technologiom, systemom nawadniania i ogromnemu wysiłkowi tysięcy pracowników, często imigrantów pracujących w trudnych warunkach.

[Muzyka] Bazylika Sagrada Familia w Barcelonie to jedno z najbardziej niezwykłych dzieł architektury na świecie. Prace ruszyły w 1882 roku, a rok później nad projektem przejął kontrolę Antonio Gaudi, który nadał jej charakterystyczny organiczny styl. Przez ponad 40 lat poświęcał tej świątyni niemal całe życie, a w ostatnich latach spał w jej warsztacie i mawiał, że to dzieło Boga, więc nie musi się spieszyć. Zginął tragicznie, potrącony przez tramwaj, a przez kilka dni leżał nierozpoznany w szpitalu, bo nikt nie spodziewał się, że skromnie ubrany starzec to słynny architekt.

Mimo że od jego śmierci minęło prawie 100 lat, bazylika wciąż nie została ukończona. Oficjalne zakończenie prac planowane jest na 2026 rok, dokładnie w setną rocznicę śmierci Gaudiego. Choć niektóre źródła przewidują, że będzie trzeba poczekać jeszcze dłużej. Po ukończeniu wieży centralnej Sagrada Familia stanie się najwyższą świątynią chrześcijańską na świecie. Osiągnie wysokość 172,5 met. Hiszpanie mają wyjątkowy talent do świętowania i to przez cały rok.

Każde miasto, a często nawet każda dzielnica ma swoje własne fiesty, które bywają równie hucznie obchodzone jak święta państwowe. Czasem są to uroczystości religijne, innym razem festiwale jedzenia, muzyki czy ognia. Walencji co roku w marcu odbywa się Las Fajas, czyli jeden z najbardziej widowiskowych festiwali w Europie. Ulice miasta wypełniają wtedy gigantyczne kukły z papieru i drewna, często satyryczne, polityczne lub popkulturowe.

Kulminacją święta jest noc, podczas której wszystkie zostają spalone, a miasto to nie w ogniu, huku petard i okrzykach tłumu. Latem w Pampelunie odbywają się słynne gonitwy byków, czyli enfieros, podczas których uczestnicy biegną ulicami tuż przed pędzącymi zwierzętami. To część obchodów ku czci świętego Fermina. Tradycja kontrowersyjna, ale rozsławiona na cały świat. A jeśli myślicie, że już nic was nie zaskoczy, poznajcie El Colao, czyli festiwal skakania przez niemowlęta.

W małej miejscowości Castrio de Murthia mężczyźni przebrani za diabły przeskakują nad dziećmi leżącymi na materacach, by odpędzić zło i zapewnić im szczęście. [Muzyka] Granice Hiszpanii nie kończą się na półwyspie Iberyjskim. Po drugiej stronie Morza Śródziemnego na afrykańskim wybrzeżu Maroka leżą dwa hiszpańskie miasta Feuta i Melia. Choć geograficznie należą do Afryki, są integralną częścią Hiszpanii i Unii Europejskiej z hiszpańską administracją, walutą i językiem.

To jedyne lądowe granice Unii Europejskiej z Afryką. Ich status to spuścizna dawnych czasów kolonialnych, ale też współczesny punkt zapalny w relacjach między Hiszpanią a Marokiem. Znacie jeszcze jakieś inne ciekawostki o Hiszpanii? Może coś was zaskoczyło w czasie podróży do tego kraju? Mamy nadzieję, że film wam się podobał, a jeśli chcecie być na bieżąco, zachęcamy do zasubskrybowania kanału Poznaje Kraje.