JAGO BOJONG • Bag 8 • Pikarunyaeun Nyi Patimah • Dongeng Sunda Mang Maman • Kisah Tatar Pasundan transcript

[musik] as Assalamualaikum warahmatullah wabarakatuh. Haturan mitra. Alhamdulillah patang dangu deui sareng Mang kumaha sadayana? Mugia lungsur langsar mulus rahayu berkah salamet tug dugi ka sampurna. urang ngadongeng mitra dina acara dongeng Sunda ayeuna teh mitra ser atanapi bage anu hanca anu waktos [musik] dinten kamari katunda teh carios kalayan judul jago. Bojong karangan bapa kasarna nu dirobea atanapi digarap deui ku Mang.

Sok ah mitra supados teu nyangolong teuing kana waos marangga ka sadayana. Den Cahya atoheun pisan mitra Kaum Dangu barang ngadenge kitu teh harita keneh jung indit rek ngajugjug Gunung Jati. Sajeroning di jalan teh manehna [musik] teu weleh mikir naon maksudna sarilah pang jarah sagala. Atuh beuki panasaran hayang geura panggih jeung hayang geura nerangkeun maksud nu jadi ramana jeung maksud manehan. [musik] mitra kaum dangu barang manehna geus jot tepi ka palebah dinya terus harita tanyaya mapay-mabayi sarilah teu wudu hese beleke tapi lantaran ngareuyeuh teu burung bisa kapanggih aya nu nganyahoankeun yen eta istri bieu teh sabadaan nyekar terus amengan ka laut atuh gancang ku denaya harita keneh disusul eta katerangan bener da barang denahya tepi ka basisir eta lauth ku manehna katinggal aya istri nuju ngadeg ngalamun henteider nuju neuteup eta laut.

Kuen Cahya teh diintip handapeun tangkal kalapa dipelong siga nu deude en geuning Nyi salilah nya kumaha jailueunna aden? Ceuk si bari melong kaencah ye anu keur neuteup sarilah ari pananganana nyekelan tangkal kalaba heula. Laudi ku urang tingali tuh euy. Naha nya Nyi Sarilah mani urang kitu neuteup ka laut teh naon maksud manehna anu sabenerna pang kitu. Emh. Meni watirudi kuring mah watir ku seuleuyuna ari aya kasusah deudeuh jeung nyaah ku ninggali badanna.

Lamun keur ngajanteng kitu. Jawab Den Cahya. Tapi teep bae melong ka Nyai Sarilah si Udi mah teu direret. Enya Den. Daah urang ningalikeun hungkul mah. Cobi geura sampeurkeun ka ditu. Pira ku geura manehna jeung gumiraeun keun ku abdi rek diantosan ti jalan bae nya. Ceuk si Udi ngadagoan di walonan heula. Leos manehna ngaleos ninggalkeun dunungan. Sanggeus si Udi teu aya, kateep den Cahya leumpang mani lalaunan pisan ngalenggahna asa-asa.

Sieun ngaganggu sarilah anu harita ngalamun baranggeus padeukeut pisan gancang Den Cahya ge ngadeg bari neuteup kana laut. Atuh Nyi Sarilah leuwas, atuh Nyi Sarilah reuwas bareng ninggal Den Cahaya teh engkang Ceuk Nyi Sarilah barang manehna ngareret gigireun aya den Cah. Sil jawab Den Cahya bari ngaleret deui atuh pronna bantrok mitra kaum dangu nyisarah ku ramum. Kawas anu hayang ceurik panutan di dinya. Ari den Cahya mah lain panona teu kuuram malah neuteup antep pisan.

Ngan huntuna ngegel biwir kawas anu geureugeuteun geus kitu pok ngomong deui teruskeun omongannana. Sarilah geuning aya di dieu Nyai teh nuju naon sarilah ceuk Den Cahya. Hayangun nyaho Kang Dupi engkang angkat ka dieu bade ka saha? Jawab Nyi Sarila malik nanya kawas anu panasaran nyusulan nyai. Naha nganggo disusul engkang na abdi teh gaduh susu euetan kitu jaab. Nyi sarila bari nyaketan da manehna. oge ngarasa gandrung ku Den Cahya teh gaduh sarila margi Nyai ti payun tosah tumamprak ka engkang yen teu kaabotan upami ditikah ku engkang naha kari-kari tos dongkap ka rorompok betrung deui.

Kunaon eta teh margina sarila? Engang ceuk abdi oge tos diterangkeun yen abdi teh loronggeng. Janten kirang nangkep upami janten bojo engkang. Tah dasar eta pisan abdi teh rek miceune heula padamelan abdi sadidinten nyaeta ngaronggeng. Abdi bade usaha sakiat-kiatna kanggo milari pangarti sangkan janten istri berbudi sangkan tiasa kumawula ka salaki ari pinuh ku pangarti mah. Ceuk Nyi Sarila bari ngaluw nandang tunggara.

Sarilah nu nyebatkeun pangartosna nyai, mung saukur ronggeng teh pun [musik] bapa tah kumargi eta engkang katitipan amanna ti anjeunna. Kahiji upami ti payun aya basa pondok nyogok panjang nyugak. Mugi dihampura bae kaduana. Ayeuna mah langkung sae mulih [musik] deui bae ka Bandung Nyai margi engkang teu kiat dikantunkeun sareng pun bapa tos kangen hayang mulung minantu ka salira nyai. Tah ieu pisan anu ngajantenkeun engkang ayeuna ti hot mapay-mapay salira nyai teh ku hayang patepang kuang nyarioskeun amanat kolot. anu pangpungkerna ku hayang ngabantu nyai sareng teras nikah ka Nyai.

Sanes eta tujuan urang teh sarila. Ceuk Den Cahya bari neuteum leres Engkaang. Namung, jawab Nyi Sarilah, Cipanona gareng siga nu beurateun pisan. Hayang kaluar nyuruc. Namung kumaha sarila? Ceuk Den Cahya hampir-ampiran pondok panghareupan. Kang, rupina antawis engkang sareng abdi masih keneh aya jurang nu bakal misahkeun urang. Tah eta sayaktosna mah anu dipikiran ku abdi teh. Kang, abdi hayang lambat-lambut ulah aya gogodana upami atos ngarangkep teh.

Namung upami abdi tetep aya di Bandung tangtos eta gogoda teh dongkap deui dongkap deui gooda naon anu dipikasieun teh sarila. Naha sieun dibenduan [musik] ku mama atanapi kirang percanten ka engkang? Ceuk Den Cahya bari gap nyekelan pananganana [musik] sarila kan. Tah ieu oge tos mangrupi goa. Kanggo abdi mah engkang leungeun abdi anu dicepengan ku engkang. Tapi hate abdi [terkesiap] e tapi hate abdi anu ngageterna jajantung abdi anu ratugna.

Kumargi eta panuhun ti abdi mah lesotkeun bae atuh engkang serila. Upami urang sami-sami gaduh maksud hayang silih titipkeun diri, hayang silih pikadeuh. Tangtu ku antelna panangan urang teh janten ciri kana tujuan urang nu samaksud jeung satujuan tea. Tah kumargi [musik] urang samaksud. Tangtu bae upami salira nyai ngageter engkang oge tangtus e tangtos ngageter upami jajantungna [musik] Nyai ratu tangtos bae cantung engkang oge moal aya bentenna tah kumargi eta teu peryogis.

Tah kuumgi eta teu peryogi sieun atuh Nyai. Anggur urang raraoskeun kanikmatan. Ceuk Den Cahya henteu daek ngalesotkeun leungeunna. Kumaha ngaraoskeunana teh? Engkang sarilah siga anu ngaleber pisan. Tah kieu Nyai bariup leungeun Den Cahya nyekel tagtag sarilah terus dipalong sarta neruskeun omonganana sarila engkang nyekelan taktak nyai duanana panon engkang neuteup kana rarai Nyaih moal aya kanikmatan anu karaos ku engkang saumur hirup anu sapertos tos ayeuna sarila engkang bade nyarios sakali deui nya yen engkang suka kasuka engkang tos [musik] ditunda diwakilan ku cahayana panon engkang em sarila engkang nikmat tiasa neuteup ka nyai bari nyepeng taktak nyai engkang nikmat tiasa nyarioskeun eusi hate engkang bari paelungeun keur mere ciri yen kacintaan teh muncak yen kacintaan teh geus hurung dina hate engkang ngabebube manasan geih engkang.

Tah raoskeun nyai getih engkang ngagolak bakat ku panas. Karaos ku nyai ngageterna geutih engkang. Karaos ku Nyai kulit beungeut engkang em sarila kumaha piraosunana upami urang tos laksana. Kauntun tipung katang beas bisa hirup [musik] babarengan. Ceuk Den Cahya bari teu weleh neuteup engkang sa lesotkeun bae panangan teh Kang. Margi abdi oge katularan geuning. Hate abdi jadi masket rapet leeh kapanasan ku ge sarila engkang.

Emh. Teu kiat abdi teh. Kang, upami engkang nyepeng bae mah atanapi ngahaja supados hate abdi hancur lebur. Engkang tibatan sareng dice Cepeng mah abdi ludeung keneh lalayaran engkang ngarah ti teuleum oge ngageterna. Ngan sakedap lamun maot puguh pikiraneunana, margi teu aya deui anu bakal ngubaran kainget abdi ka engkang iwal ti laksana anu atawa maot. Tah kitu Engkang kaayaan hate abdi teh. Nanging emutkeun engkang jurang pamisahna upami urang laksana. nyaeta anu tos teu mikirkeun sangsara jeung senang.

Tos teu mikirkeun naha bakal salamet boh bakal cilaka pisan pikiran manehna anu ngajantenkeun jurang pamisah teh. Ngan saurang nyaeta Kang Darta. Tah iwal ti Kang Darta engkang anu bakal janten jurang. Pamisah kacintaan urang teh anu yakin mantangul moal aya kasabaranana, moal aya kasolehanana. Sigana teh kajeun teuing ngajampana bugang pikeun manehna mah tibatan henteu laksana ka abdi batan ngarebut direbut batur, eu batan kabogoh direbut batur, numawi abdi teh enggal bae ka dieu.

Hayang nebihan Kang Darta sanes hayang nebihan engkang. Ceuk Nyi Sarila. Bari terus ngalesotkeun pananganna Den Cahya sarta terus ngaleos leumpang mapay mapay sisi basisir gancang bae ku den Cahya nu geulis teh dituturkeun jadi kawas nu arulin leumpang mapay sisi laut matak resep matak waas ngobrol bari silih debat pikeun hirup babarengan. ngarobrolna betah pisan sabab teu aya gangguan. [musik] Angin tarik ngagelebug nebah kana tangkal awi.

Sorana pating rarekot siga nu ngalelewaan ka Patim mah nu keur ngaring nginghak. Sabab karek oge datang babarengan jeung salaki ari datang ka imahna salakina jol-jol ngambek di Bandung mah teu nanaon. Terangta. Kunaon ari Akang teu pupuguh jo ngambek? Kunaon Kangta? Naon atuh dosa abdi teh? Ceuk Nyipati Pat mah bari nyusutan si panona ku tungtung bajuna. Hati bah. Akang geus moal mere ampun deui. Naon sababna pang akang bieu babareungan ka dieu teh?

Sababna teu aya lian iwal ti akang hayang nyarita di ieu imah. Euh di ieu imah. Ambung nyarita di Bandung, Akang ambek ka maneh teh malah leuwih-leuwih ambek. Lantaran hiji awewe anu geus wani ninggalkeun imahna. Aber-aberan neangan nu jadi salaki. Naon gunana neangan akang teh? Heh. Ceuk Kang Darta nu ti barang datang oge teu aya leuleuyna gawena teh ambek-ambekan bae Kangta. Abdi nyaah ka salaki margi sah hentena dipanyabaan mah moal aya anu ngurus saperti di imah.

[mendengus] Diurus ku pamajikan cing atuh ngeunteung engkang. Ti mimiti urang kawin engkang teh jalmi nu ageung nga harkatna. [mendengus] Margi kunu sanes pada nyare curagan. [mendengus] Tapi saenggeus kaedanan ku ronge ngaharkat Akang, ngadadak runtuh teu aya ajen sapeser ka pamajikan culculan teu mondokan teu maraban awak akang katinggalna jadi begang teucara waktu bareto. [mendengus] Ayeuna mah akang leuwih mentingkeun nyonyo bedog tibatan nyonyo pacul pikeun ngurus sawah urang.

Ayeuna sawah geus beak, kebon geus pindah ka batur [mendengus] naha nulungan anu dipikaresep ku Akang teh teu Kangta. Teu nulungan geuning. Saban wengi ninggalonggeng. Malah boa ngingal ronggeng. Tapi ngan saukur miceun duit, lain ngadongkapkeun duit. Tah kuantaran duit henteu didatangkeun jadi keur kapingan Akang jeung abdi teh [mendengus] rek dijualan deui bae sedeng anu tinggal ngan ieu imah. Cing geura pikir atuh Kang Darta.

[mendengus] Abdi ayeuna nyusul-nyusul teh ngan saukur rek ngelingan ka salaki. Teu sawajibna pamajikan kudu ngelingan salaki. Ceuk Nyatima bari runda geandeug nyaritana teh diselang ku sisidun. Aduh pangrasa teh jelema luhung nya make jeung ngelingan ka salaki sagala rupa. Naha atuh make pikiran aka ngalakukeun sala anu dilakukeun teh. Hm. Pangrasa teh di dinya bae nu bener. Yeuhim mah. Akang ayeuna mere kaputusan nya ragepkeun sing bener.

Hutan naon Kang Darta? Ceuk nyat mah jumah. Akang rek nujual ngarti. Paraabotna oge ku Akang rek dilelangkeun wali sesakeun sanajan cangkir satangkep kagayung-gayung ku Akang arek dijual. [tertawa] Ari abdi kumaha atuh Kang Darta? [mendengus] Jawab Nyatimah. Bari barbeuy panona ngalembur maneh po kamari ku urang geus diserahkeun sarta sulatna tinggal nuan ti kaum geura engke oge ku lebe diurkeun ka dieu tah lamun geus narima sudu buru-buru indit ti dieu.

Sabab lamun teu buru-buru indit ti dieu bisi kawiwirangan diusir kuu meuli ieu imah. Ngadenge tah ku jewir sia mah. Ceuk Kang Darta molot. Dadahit ka mana abdi teh Kang Darta. Ceuk Ny Patim mah bari ngahagi ngahakan nalangsa meureun peda geus teu indung geus teu bapa. malah teu baraya-baya acan ari ayeuna diir indit ka mana dunya teh lega siah rek malirkeun maneh ka cimuk jung rek munjung ka gunung hejo jung da moal aya nu nyarek geus rarandaan mah moal W Kang teu [tertawa] hawatos Kang kana darah turunan naon turunan?

Hh teu gableg anak jujong sia. Ceuk Kang Darta bari ngaliie. [mendengus] Darta abdi teh kakandung tos tilu sasih teu karesan numawi sing sabar atuh Kang Darta. Bisi bae kalakuan akang teh goda ti ieu budak. Bisi akang kabroy ku Nyi Sarilah teh gouhda ti ieu budak deui margi abdi tos nguping ti jinisna Kangta. Yen Nyi Sarila henteu bogoheun ka akang teh. Jawab Nyi Pati mah bari teu weeleh ngalima nahan kasabaran. Ah heung.

Pantes sia mah rek nyarita kitu oge. Pantes sabab eta teh pimarueun maneh jadi tangtu rek ngagogoreng oge da hayang kapake sorangan nya. Komo jeung ngebut eu jeung nyebut kakandung mah sia teh beuki sabab deuleu meunang si tandarta. Istigfar atuh Kang. Istigbar heug aing rek istigbar. Tapi ieu heula yeuh nya ceuk Kang Darlok. nyabok tarik pisan atuh hiung mah jeik ngading diuk mitra waktu Nyi Patim mah jeik ngading diuk semu nyeuri ku Kang Darta dibandungan terus deui ditabeuhan ku kendang boga manehna atuh Nyi Pati mah jempe sabab waktu ngademut ditabeuhan ku Kang Darta dianggap ronggeng keur ngawih.

Barang jeepat mah jempero aya nu ngaguroan. [musik] Jang Daro. Ceuk hiji sora ti buruan. Kang darta bari kaluar. Ari bereh batur manehna anu katelah Mang. Geus samagereng pakarang Mamang bejana ceuk Kang Darta bari neuteup kanu kakara datang. Mang sakadar masihan laporan nyi sarila ku bang jinan dituturkeun. Terus mimitina kapanggih di tempat oobeus di Bandung. Manehna terus indit ka Cirebon dituturkeun ku Bang jeung si Uj.

Anu ayeuna laporanana teh Jang Darta kudu buru-buru ka Cirebon. Ke patepung urang di ditu tempatna di jalan hareupeunna alun-alun kudu mawa duit anu loba lantaran eta daerah teh lain tempat urang susah keur pamontokan. Nyi Sarila ayeuna babarengan jeung Den Cahya sigana mah mondokna peuting teu pasti sakamar tah dasar eta pisan ku urang kudu buru-buru dihalangan. Ulah tepikeun ka beunang dirina ari baturna Den Cahya ngan saukarang.

Heueuh. Ngan saurang. Wah. Ah eta mah keun bae bagean bangjainan malah ayeuna masih keneh ditutur-tutur. Kumaha bisa tahta nyayagikeun biayana lamun rek nyusul. Ceuk Mang Oang, nyaritana teh ditas bae henteu ka jero imah sabab manehna nyahueun Cang Darta eukeur pagetreng sareng bojona. Hayu Mang. Heueuh. Hayu Mang urang susul. Nu matak kuring samemeh indit ka imahna si Cahya marentah heula kaja Jainan teh. maksudna supaya lamun kuring teu panggih bisa kapanggih ku babaturan.

Tah ayeuna mah geus kalaksanakeun maksud urang teh. Hayu bae urang susul ka Cirebon. Kanas duit mah ti kamari oge kuring geus boga persekot ngajual ieu imah jeung tangtu bae cukup. Hayu atuh urang indit ayeuna Jang Darta. bari ka jero imah ret ngareret ka pamajikannana anu keureumbay cimata sarta ngadengekeun caritaan salakina atuh pokta nyarita kieu mah lamun hayang beres oes teu manggih wiwirang isukan ieu imah ninggalkeun nya tinggalkeun nya panas Maneh rek ka mana bae oge teu naon-naon jeung sual anak mah reun deui cara anak anjing oge jeun teuing urus bae ku maneh.

Da bagean maneh lamun enya tea mah kakandung. Selamet tinggal pamajikan. Ceuk Kang bari ngajwang bedog terus kaluar [musik] deui ninggal ku salaki anu teu beda tiato tibati mah cari mas hatena mani ngajerit nyuhunkeun pitulung Gusti sabab ayeuna karasa yen manehna geus nunggeulis ku salaki geus dipirak panganjrekan geus dijual Ath, blug manehna juuh tina baka ting nalangsa. Ari Kang Darta atoh ngadenge sarila panggih malah mahus kaintip ku batur manehanana.

Atuh gancang harita teh manehna muru atau beus bada isa karek datang aya di kota. Mitra kaum dangu barangjol kangarta datang diireungkeun ku Mang-omang. Nya kitu deui si Uj atuh henteu matak heran lamun geus datang ka dinya terus muru alun-alun kendaraan teu ditawar pokona mah asal gancang malah harita geus tepi maranehna keur laleumpang. Mang ieu kuring mah hiji jelema anu ngudag nyampeurkeun ka Mang anu keur leumpang diiluan.

Kuring banginan aya di dieu naha make ditinggalkeun anu diintipna. Ce Kang Darta hayang geura nyahoeun pinterna oge manehna teh keneh Darta. Piraku urang make kaelehkeun kunu kitu. Duh ayeuna teh keur ngareunah-ngeunah di rumah makan. Kawas nu loba duit gara hayang ningali Bang Jainaan bari seuri aduh lamun nyahueun ka kuring mah banginan ceuk Kang Darta bari ngagebes nya eta nu matak ulah hayang nyaho engke bae dina waktuna urang kudu nangge teh Kang Darta nya nya kitu tapi di mana tempatna urang teh ceuk Kangta bari lu pesen urang oge dua kamar di hotel itu tuh nga bae di tempat anu dipesen ku manehna ngarah gampang aya itu ieuna sanajan jane di tengah peuting ge eu ngarti Kang Darta kana jalan pikiran kuring.

Ceuk Mang Jainan bari seurik. Bener pinter lamun kitu mah Mang Ja teh jadi urang teh teu kudu ngintip-ngintip jeung nuturkeun nyaari sarua sare di hiji hotel mah ceuk Kang Darta bari ngajak indit ka hotel tea mitra barang Kang Darta geus datang ka hotel anu dipesen ari manehna asup opatan ka jero hotel di jero aya anu biji lalaki meni ngagidig ari gok kabeh ngareunjag lantaran anu kaluar tetela pisan si Udi. Sabab waktu di restoran manehna teh nyeri beuteung.

Kapaksa ka hotel heula maksudna mah rek ka cai. Atuh henteu matak heran kabehannana ngarandeg tina baka ting kureuwas. Itu melong ieu melong kos bingung pilakueun. Kang Darta rek mesat bedog tina baka ting ambek. Peda pasang gerok jeung musuh ari si Udi mah mundur sabab kahalangan musuh opatan meakeun jalan. Rek ka mana siah bagong? Darta mun rek he, rek ka kebon. Absudi bari seuri He og ka kebon. Kang Darta ngambeg sabab agung mah ka kebon.

Lamun pun bade kalestoran. [berdehem] Si Udi bari luakuk semu nu susah jeung kabeneran teu aya jelema deui kajaba anu di kamar. Kang Darta bari nyekalan perah bedogna e ulah kitu ah Siudi bari undur-unduran alusna bae harita aya awewe anu kaluar atuh si U atoheun wajing aw Nying. Ceuk si Budi bari nyekalan leungeun bajuna eta istri. Eh, ka mana sia bari ngabedol beuheung bajuna si Udin reing kanu geulis. Kang dal margi ieu teh dunungan.

Ah abi tu si bari murilit malik ka tukang sabab beuheung bajuna dibedog euuh [tertawa] midagtosna parantos hapunten tina samudaya kalepatan kakirangan sareng kaluluputanana pamugia ku sadayana dihapunten Hatur nuhun rewuh nuhun lakati bingahan anu parantosna jeung anu antos satia mancona ngajempol subscribena jeung sagala rupina samudaya pangrojongna. Hapunten dina kalepatan atanapi kakirangan bolak-balik dekok tah kitu ai teu bisa basa teh bolak-balik dekok tepikeun katarang jenogong mah tah.

[tertawa] Heueuh. Mun disakitu mung dicekapkeun bae [mendengus] aing geus pabali dicariosun teh kieu. Euh mung sakitu wae. Insyaallah enjing dilajeng deui teu pangdangu deui sareng Mang Maman kitu nya. Mung sakieu weh sorana teh. Hm. Cekap sakitu wae. Wabillahi taufik wal hidayah. Wassalamualaikum warahmatullah wabarakatuh. J [musik]