JAGO BOJONG • Bag 22 • Nu ngagegeh guha karang • Dongeng Sunda Mang Maman • Kisah Tatar Pasundan transcript

[musik] Assalamualaikum. warahmatullahi wabarakatuh. Haturan mitra kaum dangu. Alhamdulillah patang dangu deui sareng Mang Maman kumayana mugia lungsur langsar mulus rahayu barah salamet tug dugi ka sampurna urang ngadongeng dina acara dongeng Sunda carios kalayan judul jago bojong. Ieu buku dongeng teh karangan Bapa Sukarna nuea atanapi digarap deui ku Mang Mamang. Mangeraskeun hancana anu waktos dinten kamari tunda ayeuna teh bagian ka-22.

Sok sanaos ieu mah mung hiburan hungkul. Pamugia atuh ieu teh sing janten pangbeberah kana manah panglipur kana kolbu, pangbaluh kana pikiran. Sok ah mitra supados teu nyang teuing kana waktos marangga ka sadayana. Tapi harita hanjakal eukeur mah hujan teu raatraat kalah beuki ngayer bae. Atuh ombak saleor malah mah pating jelegur anu neumbag nakara Denya sareng si maluruh sisi bisira anu teu kaasup bahaya. sugan jeung sugan saril kapangpengkeun cai laut bisa kadeuleu ka sisi hanjakal henteu kapanggih.

Malah harita geus peuting atuh kapaksa Den Cahya harita ngajentul bae diriung ku sararea malah mah Si Ue jeung Dasim aya di dinya neuteup ka anu ngahareuk y kumaha diakaleun urang ayeuna? Ceuk si Udi bari ngalimba nyaritana teh bakat kuwatir meureun diri Ayeuna mah kapaksa bae urang teh kudu ninggalkeun ieu tempat keun isukan urang menta bantuan ka anu wajib. Aya kajadian tilu jelema anu ti kunclung ka laut. Emh. Percuma mah da ditungguan di dieu oge udip.

Kahiji geus lila, kadua hujan terus-terusan nguyer teu daek kraan. Jwab Den Cahia. bari ngahare kitu. Jay Den abdi mah ngiringan bae mitraing bae harita ngabrur ari indit neangan lembur manehna rek ngadon mondok bari rek ngiciskeun baju anu jibrug kucihujan malah banginan oge jeung siang pada ngilu nya kitu deui si Uj ngan anu henteu ngilu teh siasim bae sorangan keur ngajaga parahuna bisi kabawa ka tengah laut sarta den Cahya talata supaya waktu di dinya pang maluruhkeun sarila.

Subuh-subuh Den Cahya teh geus ngahaja harudang. Eukeur mah teu bisa sare da kaganggu kunu leungit. atuh sanajan ngaringkuk ari panonna mah beunta sarta saenggeus beberes mah leos ngaburu kaut menta tulung kanu wajib neangan anu ti leep tea tapi tetep teu kapanggih tiuanana ngaleungit kawas nu enggeus dibawa kunu ngageugeuh di dinya atuh Den Cahya kapaksa harita teh balik bae kira-kira tengah Wyjeroning baralik teh gawena ngahuleng bae teu puguh pipikiran teu aya anu nyarita siga nu hoream ngomong.

Atuh henteu matak heran manehna henteu ngarasa yen enggeus tepi ka Bandung. [musik] Sora ombak ting jelegur nembag kana hiji karang nu gede kaliwat saking malah sorana teh tarik lir ibarat gunung bitu. Cai laut anu nyewor jeung sora anu ngajegur matak paur anu nguping. Tapi pikeun dua jalma harita ngagoler bae dina jukut anu ngampar teu beda ti permad. Horeng manehna jeung sarila kapaehan teu inget di bumi alam. Pangaciannana kabur ngalayang duka ka mana ngagoler teu inget-inget ke nu paeh bae kuan teh sanajan jago ku cai laut mah sieun. ka kapihan rarasaan manehna mah waktu ti gubrag ka laut nya di dinya bakal paeh manehna teu nyarahul yen anu sabenerna mah tijubarna kaut dihaja ku bah sidi nu geus badami jeung dasim dipalebah dinya pisan parahuna sina ngagileg sarta Bah Sidik luncat bari nyekalan sarilah nya kitu deui si Darta murid-muridna nu sejen ngahaja teu dibejaan sabab najan dibejaan percuma da moal bisa sararea aras.

Nu matak ukur sidarta jeung sarilah nu dibawa. Malah mah manehna oge ku Bah Sidik teh diantep teu dibejaan maksudna ti anggalna keneh oge. Sabab lamun dibejaan salahna kaliwat saking. Jadi dina engkena teh matak ngajadikeun bahaya akalna bisa kapanggih ka ambu ku murid-murid. Mitra kaum dangu. Malah harita bah Sidik keur mendeko wae ngobrol sareng jalmi nu nempatan jero karang tengah laut. Manehna siga diambeg eta lalaki karung halisna meni ngarijut.

Eukeur mah halisna bodas nya kitu janggotna oge bodas mani camakplak teu beda ti kapas bae camutmut pikareseun. Hadela anjeun geus ngalakukeun kasalahan anu kacida gedena. Kahiji ngajalankeun kalakuan kitu teh bala miheula jeung kaula. geus mawa dua jelema anyar pinanggih anu jeung kaula teu wawuh katiluna anjeun sarua jeung ngarasiahkeun tempat kaula. Tah eta teh hiji kasalahan anu susah dimaklumna, anu susah ngahampurana.

Ceuk Eyang Mustaofa anu ngageugeuh di jero batu karang anu ngajungkiring di tengah laut si horeng Eang Mustafa anu nyicingan eta karang teh eang margi kas dua tiluara. Kahiji abdi kasude ku murid kakasih anu kaedan ku Nyi salilah kadua abdi kas Haji Abdullah anu dina tarungna teu beda bae jeung ngagunakeun tanaga batin panginten. Sabab aheng karasana abdi. Abah Sidik bari ngaluk tungkul nu isin. Kumaha atuh pangkajadian kieu teh?

Cing bulu-bul dongengkeun ka kaula sidi. Ceuk Eyang Mustofa bari neuteup ka Bah Sidik. Mitra kaum dangu Bah Siddiq teu loba omong derekdek bae ngadongengkeun lalakon manehanana. Dipapay henteu kaliwati ti mimiti diguruan ku si Darta nu ti bojong malah masih darta been geus kaceluk tukang gelut, kakoncara tukang silat manehna dibere gelar ku musuh-musuh manehna [musik] disebut jago bojong sarta terus diterangkeun si darta kapengongan ku istri kembang buruan Anu namina saril malah terus diterangkeun Nyi Sarila hahadean jeung anak Haji Abdullah malah tepikeun kawin diteute henteu kaliwat ari panutup dongengna pok Bah Sidik ngomong kieu cah lancaran abdi pondog pisan panghareupan sababeun ke ngalak ngakukeun ka anu dikewukja jiri abdi laju kapaksa abdi mutuskeun alea jeung jasim supaya ulah rusiah ka murid-murid si abdi yen nu sabenerna mah abdi rek ngadeuhean Tah kitu Eang kaayaan abdi teh mkuma dongkap ka dieu ngabantun kidal ta nya kitu deui salinah.

Ceuk Bah Sidi bari ngeluk tungkul tandana manehna ajrih isin ku anu mayunan. Eyang Mustaofa goeg tina baka tingkue anjeuna semu nu mindel manahna henteu raoseun. Sakapeung anjeunna neuteup ka abah sidik nu ngeluh. Sakapeung deui kuude kawas kacida hanjakal ku lakahidik atuh gancang anjeuna teh nyarios nu bentu y s bahaya keur kaula teu kalakuan maneh giduh eta teh salah kacida binasa ka jalma soleh kurang-kurangna milik Bah urang matak bahaya sabab nu kieu teh apes dilarang ku nu kawasa.

Maling sai awewe anu geus boga salaki. Malah kaula ge bingung kitu salaki geus salah. Lamun pek ieu jalma teh ku kaula dipulangkeun. engke tangtu ngaromong beja teh pabeja-beja nu ahirna geus dangtu amburael kanu sejen. Tangtu ahirna urang teh bisa kapanggih ku batur. Nu matak pikeun kaula teu bisa nyingkahkeun jalma anu dibawa ku maneh. Ayeuna daya agalna anu rada lemes jeung teu pati salah teuing kabaksa eta istri teh jadi tawanan kaula teu meunang diharu biru sanajan ku saha oge sabab yakin eta istri masih kagungan jeung henteu meunang diolo dipaksa make anjaman sarta eta dua jalma Teu meunang aya nu nyaho yen urang hirup di dieu.

Aya anu ngamemenan sidim anu. Saban waktu anu dangtu manehna ngirim dahareun euruan urang maneh sidi. Ceuk Eyang Mustafa bari neuteup ka Sidik anu harita ngahuruk. Na mangga abdi sumiringan kana pangersana bah sidi nyaritana lalaunan. Ath, jeep deui jarempling teu aya anu nyarita duanana ting ngaharuleng hatena pada inguteun ka dua jalma di dinya nu harita kapaehan ari anu dipika inget harita kakara eling ngulisik bray deui beunta si darta mani ngaranjuk tina baka ting kureuwas kakenja rek ngatuhu di dinya teh batu wungkul lalempar sarta laleucir matak betah nu ngusian.

[musik] Mitra kaum dangu barang ret ninggal ka tukang darta mani ngaranjug sabab ninggali sarilah ngalempre siga nu sare napasna teh naek turun kasorot ku cahya lilin anu harita ditundana dina batu anu deukeut ka manehna Na atuh si darta teh gerung asa inget asa henteu. Sabab tadi mah tetela manehna ragrag ka laut teu inget di bumi alam. Atuh terus nyagap tarang sarta jeung nyagapan irung. Tetela taya bedana jeung waktu memeh ti lelep.

Tapi manehna heraneun bet enggeus aya di dinya. Terus ngegel deui biwir kawas nu hayangeun. Yakin barang tetela karasa yen manehna hirup keneh kakara ngareret deui ka anu eun ngalampereh sarilah matak kabita. Kabeneran harita teh sarilah oge geus inget bray panon sarilah beentta terus deui lulat reret. Tapi nyarita mah henteu keas anu eur ngimpi dibawa ku rorok kidul. Ka sahiji tempat kitu pikiran sarila da manehna ge geus inget yen tadi tumpak parahu sarta ragrag kana lawung sarta manehna ngarasa baju jeung samping baraseuh.

Jadi tetela teu salah [musik] bieu tehas lelapti juubar kana laut. Tapi ayeuna di dinya aya deui daratan ceuk rarasaan manehna mah. Atuh rek ninggal si Darta tapi nanyakeun mah henteu da inget pang jadi kitu gara-garana si Darta. Tapi ari sarta mah barang direret kitu teh atoheun kabina-bina sarta terus manehna teh nyarita nanya sarilah sorana teh laun pisan. Siga nu nyaah jeung siga anu keur ngolo dirawut dialus-alus meureun hayang dipog.

D carilah bagja temen Akang geus bisa nulungan nyalametkeun diri Nyai tarung ngalawanan ombak anu sakitu gedena tapi Akang henteu miris terus bae harita teh ngojay ngarungan lautan anu ambakna garangas ting sareok tingelegur nembah kana batu karang. Tapi Akang tetep teguh ngabelaan diri Nyai anu waktu harita teh salira Nyai teu emut ku akang dihabon bae diceekelan peguh pisan anu ahirna salamet kapangpengkeun ombak gede arius teh ka dieu anu engkang teh gembira urang bisa neuleu heula ti tadi engkang ninggal kana pangawak salira anu raribug da puguh ti tengah laut sareng tangtoserangna ku engkang badelaan.

Tapi enkang oge ngemut lamun harita dilaan diureutan sina garing meureun Anggang kirang sopan. Sanaos aya di dieu urang mung paduan. Atuh Jongjon tetep ninggal buah dada Nyai anu sakitu nyeungseungna teu benten ti cengkir gading anggang ngaraos nalangsa hayang ngabukaan acuk jalaran engkang kabita. Tapi upami diemut anu ngalakukeun kitu ka istri anu teu emut lepatna kabina-bina. Tungtungna engkang ngantosan dugi ka sarilah emut.

Ayeuna engkang ninggali sarilah katinggal emut. Atuh teh maksakeun isin-isin ge nyarios yen hayang nulung ka nyai bade ngabukaan acuk sarta bade dipeureutan sangkan henteu baseuh teuing janten moal katian ku cai nu tina baju. Ceuk si darta bari ragamang rek nyekalan leungeun sarila kangarta. Kuring mere peringatan nya teu meunang nyagap kulit kuring. Sanajan ukur sousap sabab aya nu bogana badan kuring teh ngarti darta.

Jawab Nyi Sarilah meni renghapanj ngajawabna teh kumaha lamun dicabak kunu bogana? Ceuk si dartaue eum-euleum kana kasusah yen manehna aya di tempat anu hala-halaeun mah geus poho. Sabab katarik ku badanna Nyi Sarilah nu matak pikabitaeun. Kuring sadia sanajan dikumaha oge ari kuu bogana mah Ny sarira bari ngalap bakat ku sieun sarila cing ku nyai pikir anu panjang di dieu teu aya deui jelema nu aya iwal ti urang duaan akang nu mimiti ka dieu teh sarta hirupna nyai ku ayana Ana akang teu tulus maotna nyai lantaran ditulungan ku Akang jadi nyai teh boga Akang atuh.

Emh. Sarilah tong isin-isin nyai di dieu mah teu aya sasaha iwal ti sang mahluk poek anu diangan ku cahaya lilin meunang agang keur nyaangan anu geulis sangkan katinggal geulisna. Sarilah buing di dieu mah teu aya pikaeraeun langkung buni ti hiji kamar anu dikurilingan ku tembok sabab di dieu teu aya sasaha geura buka acuk teh sarilah urang beureut ku akang nya malah sinjangna oge sakalian bae buka nyai urang peureutan ngarah garing keun tongis isin-isin.

Da teu aya jalmi anu pikaisineun. Anggap bae di dieu mah urang teh keur aya di jero kamar anu buni sarta padudua. Lir ibarat salaki jeung pamajikan anu keur ngumbar kaso. En aduh sarilah enggal nyai. Ceuk si darta keas panganten lalaki nu anyar kawin sarta ragamang rek nyekelan leungeun sarila. Pih kecot Nyi Sarilah nyiduhan kana leungeunna si Darta anu bieu ngagaramang. Atuh henteu matak heran lamun leungena si Darta lamokot pinuh kuhak tapi si Darta amb kalah ngong nyarita kieu wuh geulis anu manis bojo akang anu dblo.

Bet bujeung-bujung hureuhak. Akang mah da moal ngambek. Sabab urang di dieu teh nganu ukur paduaan di tempat anu tiiseun di tengah-tengah lautan urang moal bisa indit ari lain hayang paeh teu beda ti Adam bae duaan jeung babuh hawa jadi daek teu daek ge kudu bae ngalakanan urang di dieu penteu lamun tetep bedang engke akang anu maksa tangtu ngadu kakuatan saha anu kuat meunang tah tibatan jeung kitu mah apan mending sadrah pasah da hasilna mah sarua kitu keneh kitu keneh nyumponan kahayang akang akang teh moal kapalang lamun nyai geuh teu daek masrahkeun diri p engke crian bae tangtu ku akang dipaksaan nyai dilaan sarta dipiceun ka laut nyai mah kudu buuligir teu meunang make pakean tah di dinya geus tangtu ka akang sumerah diri sarilah mending pasrah nyai engkang teu aya maksud anu keras lamun Nyai sumarah diri.

Ceuk si Darta bari solong korong rek nyekel leungeunna Nyi Sarilah kawas teu aya kakapok sakitu geus direuhakan. Sato kuring teh lain Sato ceuk Nyi Sarila ti kakaraget jeung siona enggeus reumbay. Sarilah di lembur urang aya munding, aya domba aya hayam, aya anjing. Tah eta ku urang disebut sato anu nyebutna teh urang. Tapi ari di dieu mah ngan urang padurua. Tah lamun urang nu nyebut sato jadi urangna ge sato deui lamun urang nyebutkeun jelema anu sopan, tangtu urangna jelema kumaha disebutna ku urang bae sarilah da puguh teu aya sasaha.

Rek make pake pek da moal aya nu nyarek. Rek ditarjang pek da moal aya nu neuleu naon pikaeraeun urang. Ceuk siarta sigana teh sabar bae da engke oge moal burung kalaksanakeun. Darta meunang anjeun mah rek ditaranjang oge moal aya nu nyarek sabab kahayang sorangan pek rekumaha bae oge sugan rek uulutudan kawas gelo pek teh teuing teu naon-naon. Ngan omat ulah rek nitah-nitah ka kuring. Kuring teu bisa. Kuring, kuring teu kudu dititah ku anjeun.

Kuring boga pikiran jeung boga kahayang sorangan. Tong pipilueun kana urusan kuring darta. Jawab Nyarilah bari jeung nangtung. Lain kitu sarilah. Ayeuna mah pasrah sukur teu pasrah dipaksa. Kuring moal galider sarilah rek ngagero menta tulung. Moal aya nu ngadengeun ari lain batu karang anu ngajentul mah atawa cai laut anu ombakna pating jelegur arek lumpat. Lumpat ka mana? Da teu aya tempat deui iwal ti dieu mah. Ngalawan da moal kuat sabab nya ieu jago bojong anu geus kawentar teh.

Hayo rek kumaha kareep? Ceuk siarta. Bari jung manehna oge nangung mitra kaum dang huleng sarilah ngahuleng. Manehna henteu ngajawab. Ngan panona bae melong kana lilin dina batu. Atuh manehna reuwas sarta mikir jero ati. Sabab yakin waktu tadi keur naek kana parahu teu aya nu mawa lilin. Ari ayeuna bet neuleu aya lilin keur ngagateng hurungna teh caang pisan. Atuh manehna teh teteg. Tangtu di eta tempat teh aya jalma anu nganjrek.

Malah mah euk pikirna boa nu nulunganana. Nu bener mah lain darta tapi jalma anu cicing ngamukim di ieu tempat. Kitu ceuk pikir sarilah atuh beuki wani bae ku siarta teu sieuneun sabab pinuh kayakinan di dinya aya nu nganjreng. kuring bisa ngajawab kana panya ti anjeun tapi kuring menta diawab heula pan nanja kuring ceuk Nyila bari neuteup mani leleb sarta imut ngagal barang ninggali sarilah melong leb ka manehna [musik] si darta mani ngalenggak tina baka tingk bungah ceuk pikiran manehna teh tangtu Nyi sarila sadar sarta tangtu arek nurut kana kahayang manehna malah ceuk pikiran Darta memeh paeh langlayaseun hayang sosonoan heula.

Tuh pok manehna ngomong ngajawab ka Nyila. Pek rek nanyakeun naon teh? Ceuk siarta bari ulungah eleh. Kang Darta. Saha anu nyeungut eta lilin? Ceuk Nyi Sarila bari neuteup kanu eukeur eelengean. Nuh nyangetuleun. Roba begang dara olohog kawas nu kakara. Nya saha? Ceuk Nyi Sarilah nyedukeun hayangeun nyaho teuing sarilah sabab waktu akang ka dieu eta lilin geus nyampak. Lamun kitu aya jelema atuh di dieu teh nya tah kulantaran di dieu aya jelema urang teu meunang nurutan sato.

Malah hayu urang teangan sugan kapanggih saha anu nyeungut eta lilin teh. Harila samemeh urang neangan saha anu nyeungut lilin leuwih hade urang laan heula bae nya eta pake anu teh meungpeung euweuh sasaha. Coba lamun engke aya jelema nu sejen kumaha pikarepeun Nyai leuheung basa lamun jelema kumaha lamun seug mahluk sejen anu mangrupakeun jelema rek daeg nyai teh hayo sarilah buka ceuk siarta bari gabrug nyarak sarilah atuh gero Nyi Sarilah ngagorowoh maksa ieu siar Tah kumaha cenah?

Hm. Teraskeun tulung. Ceuk Nyi Sarilah ngagorowok ari ku si Darta terus bae rek dipaksa. Atuh gero Nyi Sarilah ngagero deui. Tulung ah tulung cenah draonan sia aing teh. Heh. Ceuk hiji sora mani ngageleger siga tareg. Si darta ngagebeg. Reuwasna kali saking ngadenge eta sora teh gancang manehna ngareret malik anu bieu nyentak. Ari breh horeng Bahidik ngabedega [musik] nulak cangkeng. Atuh manehna olohok ningali Bahidik teh sarta ngomong pegat-pegat.

Sok sieun eta jurigna. Sabab ceuk sangkaan Bah Sidik geus paeh tielep ka jero laut abah sidik ieu teh ceuk si darta bari melong nya silaing geus wawuh kawek sakitu dewek hese teangan di jero lawe teh teu siap urang hese pibalikeun. Abah sidik anu ti tadi geus diparentah ku eyang mustofa ngahalangan napsu setana siar ku Abah. Abdi dibantun ka dieu teh Abah. Ceuk siarta tenang deui nya ku saha atuh lain ku dewek mah. Ceuk Bah Sidik bari ngareret ka Sarilah.

Atuh gancang Nyilah nyampeurkeun gap nyekelan leungeun Bah Sidik sarta pok manehna ngomong naha abdi make ditulungan ku Abah teh abdi langkung sae maot Abah tibatan kedah ngalayanan napsuna Kang Darta. Ceuk Nyusila bari teu kawa jurujud cona ngalembur nya Abah anu nulungan mah Nyai hiji pamegad anu geus anu nulungan ka sabab abah mah ngan ukur bisa nelangkeun yen aya dua jelema anu telep ti dinya saha anu salametna sorangan anjeunna teras nulungan malah nyai ku anjeunusongan sauna ku anjeunna teh diante sa anjeuna mah engke oge bakal eling kudu digulang kabeh Tah kitu pamgi Abah teh abah anu geus ngaliwat mah teu kudu dipakeur.

Ayeuna mah pikeun kahirupan urang nu kudu dipikaran teh pikeun saab moal bisa balik geus aya di tempat asing nu kacinak pisan ku manusa kanu ka dieu sajaba ku diri urang. Ceuk bah Sidi bari ngusapan sarila. Abah kumaha Kang Darta mah murugul bae geuning. Ceuk Nyi Sarilah dumarada keun sia moal nya-ahon aya Abah. Cew [musik] Abah Sidik bari neuteup ka Nyi Sarila anu reumbay ku Cipanon. [musik] He mitra waktosna parantos teu kabujeng.

Waktosna parantos. Hapunten tina samaya kalepatan kakiranganana. Pamugia ku sadayana dihapunten sareng hatur nuhun rewrewu nuh sak bingahan. anu parantos ngarojongna mung dicekapkeun bae sakitu. Wabillahi taufik wal hidayah. Wassalamualaikum warahmatullah wabarakatuh. J [erangan] [musik]