Si Buntung Jago Tutugan #45 • Maluruh Ki Mursan • Dongeng Sunda Mang Iyan transcript

[musik] Alhamdulillahiabbil alamin. [musik] Asalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. Sampurasun wargi dulur baraya sadayana. Tepang dangu dei sareng sim kuring Mang Ian Ki Demang Gunung Halu tea geuningan anu pangkasepna sa Jawa Barat. Ceuk ema eta oge dina acara anu maneh nyaeta dongeng Sunda. Dongeng jaman kiwari ala kiwari nu nyarioskeun lalakon kahirupan mangsa bihari atanapi kabaeulaan. Kumaha dararamang para wargi sadayana?

Atuh mugi dina kumaha dararamang para wargi sadayana? Atuh mugi aya dina ginjara kawilujengan rahayu berkah salamet. Amin ya Allah ya rabbal alamin. Dina waktos ieu sim kuring seja neraskeun hanca anu katunda dina pedaran dongeng anu judulna si buntung jago tutugan bagian anu ka5 karya Bapak Sukandar. Ieu mah ngrupikeun karya lawas nya tahun 1960-an. Janten tujuan di pedarna teh kanggo dibaca ieu teh nya e janten ku Pa Sukandarna teh diical ka percetakan.

Pa Sukandar ngantunkeun dina tahun 1980 teras ieu dongeng tos diangkat ku mang pirang-pirang pendongeng legendaris. Jadi e percetakan oge tos tutup kitu tah ku sim kuring diangkat deui kaleresan kapungkur nuju alit nya nuju SD sok ngupingkeun si buntung teh aya kajabi kanggo malikeun katineung kamangsa kabaheulaan ngamumule oge nya ngamumule ongkoh di dina seni budaya basa Sunda khusus dina widang dongeng Sunda. He tah kumaha salajengna ieu lalakon si buntung teh ulah ka mana-mana nya tetep manco di channel YouTube Kisah Tanah Sunda.

Namung sate acanna dilajeng kae ulah hilap nu teu acan subscribe kana YouTube Kisah Tanah Sunda. Mangga di-subscribe heula supados tiasa kengeng notifikasi kanggo satiap jejer carita nu salajengna oge nu sanesna. Anu parantosbna sim kuring ngahaturkeun ebu nuhundak saketika bingahan atuh mugi nya cing tiasa janten rencang nu ngahibur ka para wargi sadayana. Komo ibu-ibu bari masak nyusul gegerona. Bapak-bapak bari nyantai Nyi Kopay Udud samsai ngabaheay ditepas bari nyawangkeun nu I bapak-bapak mah kitu pikirannana apal da nu di dieu teh kitu tah pikirana teh ongkoh boga pamajikan tapi mikirana we sejen ih kitu geuleuh dasar kamu mah ih heuh oge di padamelanana di tempat konveksi bari ngajahit motong ngobrasna di tempat cukur asgar nya di pasar di pabrik di kantor di perjalanan bari nyupiran pokona mah kum kadulu-dulu nu aya di lembur baraya nu aya di kota oge di pangumbaraan kumargi teu sakedik wargi-wargi urang nu aya di luar daerah bahkan di luar negeri nya sok mararanco manco teh meneko kitu nya menyimak manco teh ieu teh atawa ngub ngubar ngubar teh e ngupingkeun bareng kitu para wargi sadayana nya oge ulah hilap diike dikomen sareng di-share kitu tah saumpamina ngaros kahibur ku pedaran dongeng sim kuring teras hayap apresiasi ah ieu mah bade nyawer mangga henteu oge mangga nya ieu mah bebas nu penting mah tiasa ngahibur [musik] ka para wargi sadayana ieu mah kanggo nu hoyong tah tiasa kana nu meredana ieu tah ee sabarah weh saikhlasna kitu nya para wargi sadayana sapertos biasa ee Ieu pa esukandar [musik] teh pantos ngantunkeun pamugia ieu karyana sing janten ladang amal nya kanggo anjeunna.

Wa inna insyaallah bikum lahiun wa inna insyaallah bikum lahiun. Seng saestuna urang sadayana bakal saenggalna nyusul. Nyusul da urang mah sami keur ngalalakon masalah waktu kitu para wargi. Yuk urang sami-sami ngintunan gif mangrupi aosan alfatihah da gratis nya. Gratis tapi katampina ku ahli kubur luar biasa. Mun ayeuna aya Rp10.000 Ibu anu ngupingkeun heug sadayana sasarengan uh kabayang jadi kabungah keur ahli kubur.

Sing saha jalma nu ngabungahkeun papada mahluk Gusti nu aya di bumi, mangka mahluk Gusti nu aya di langit bakal ngabungahkeun urang. Mudah-mudahan ieu ososan alfatihah janten kaberkahan kanggo para wargi sadayana nu biasa manco dina karya Bapak Sukandar khusus il ruhi ahlil kubur Bapak Sukandar. Allahumfirlahu warhamuillahum alfatihah. Auzubillahiminasyaitanirjim. Bismillahirrahmanirrahim. [musik] Alhamdulillahiabbil alamin arahmanirrahimiki yaumiddin.

Iyaka nabudu waaka nastain. [musik] Ihdinatal mustaqimina anamta alaihimilaifana. Amin. Kamugia sadaya wargi sadayana nu biasa manco dina dongeng karya Bap Sukar sing dijembarkeun berkah sagala rupina. Berkah rumah tangga, berkah ilmu, berkah yuswanya, berkah rezeki kalayan akhir hayat husnul ktimah. Supados te nyangkolong ting kana waktos hayuah urang sami-sami ngalajengkeun ieu lalakon si buntung jago tutugan bagian ka5.

Manggaah ka parayun sadayana. Wilujeng ngadangukeun. [musik] Urang lajengkeun deui pamiarsa sadayana. Sajungna Andi Indindi ti hareupun Aki Surdi. Gidigna mah ka jalan anu brasna ka lembur batu gede. Tapi manehna bet jiga nu limbung. Hulang-huleng bari meusmeus ngarandeg. Bakuna mah ngarasa bingung nya ka mana piloseun. Deuk ka Cipancar hoream deuk kahujung mumul. Komo deui ayeuna mah matak nyanyautan kana hate. Lamun kudu papanggih jeung Nyi Tarsia, memang bener mun keur waktu ka tukang-tukang mah manehna teh lain deui nyongserongna pikeun nepungkeun katineu ngantengkeun tatali asih jeung Nyitaria.

Sok sanajan kitu peta teh saenyana mah ngan saukur [musik] pikeunan hate Nyi Tarsiah supaya bisa lipur tina kanyunyenyerian. Tapi ayeuna ku manehna kakara kapikir sanggeusna tepung deui jeung karna kapan Nyitar siah teh masih keneh boga salaki nyaeta karena sifatna. Ku kituna aya pikir deui katambak baya nyampeurkeun ka Aki Musani tapi ras deui inget kapan kakara oge cik keneh kapan deuk katangulun dek ngadatangan ka pamardaka ngarasa hoream deui ari ras ku jawuhna antukna ras weh inget kawijana nu mangkuk di cicapar jorojoy we aya karepna dek didatangan ongkoh mah geus ngarasa sono deui hayang papang Katurug-turug ngarasa perlu deui pikeun ngabejaan ka Wijana.

Yen karena teh ayeuna mah terus babarengan jeung Bah Wikalpa. Atuh sagedengeunana ti eta bari jeung dek nepungan pamajid. Ngarasa panasaran lantaran ti heula teh pamajid kungsi diperih pati turta gawe ku Aki Musani pikeun manehna mah kacida poekeunana naha naon anu sabenerna Aki Musani ka pamajid teh datang ka Wanaraj arig teh kabeneran papanggih jeung Ganjar salakina Nyi Sari meunang katerangan cenah Wijana teh keur kapakidulan nganteur jaja lantaran deuk nepungan nu jadi guruna nu ngaran Malah cenah manehna isukna nyab ka kontrak miram rek nganjang ka kolotna.

Saterusna Andi teh nanyakeun pamajid cenah kakar bie pisan badarat ka dayuh. Waktu ditanyakeun naon kaperluanana ka dayu teuing cenah puguh Ganjar ge teuan tatanya. Ngan dina poe-poe ieu teh cenah Pajid mineng [musik] pisan indit-inditan. Bebejana kagumilar mah keur diperedih kunu jadi guruna. Tapi duka teuing diperedih naon lantaran pamajid luput teu mere katerangan. Ngadenge katerangan ti Ganjar kitu teh pikeun Andima malah tambah-tambah panasaran.

Naha naon anu dititahkeun ku Aki Musani ka pamajid teh? Ku kituna teu talangke sageusna pamitan ka Ganjar, leos bae Andi mapay jalan anu maksudna mah dek nyusul Pajid. Ongkoh ceuk Ganjar tadi inditna teh can sakumaha lilana. Tapi naha Ganjar ngan saukur ngabohong anu nyebutkeun yen pamajid can lila inditna teh atawa memang pamajid anu gancang teuing leumpangna. Lantaran sakitu Andi leumpang ngagedig bangun anu rusuh sieun katingaleun kareta api.

Geus nepi ka sadang teh pamajid acan katembong rentang-rentang. Tapi Andi terus leumpang ngulon manehna ukur ngalieuk heula ka kenca ka jalan jajahan anu brasna kataju resela. Kawasna bae ingeteun ka lemburna Dalimin anu cenah mah manehna teh urang Tajurela. Tapi barang dek ngadeukeutan ka belah Jawa, Andi ngadadak ngarandeg leumpangna. Persis anu dinusuni jauh ka ditu ka dieu. Manehna mireuh jalma anu nyerebet meuntas keahulah katuhu.

Ngarasa kagetna teh lantaran manehna teu kapalingan. Sok sanajan bener rada anggang keneh geus moal salah deui eta teh karna. Ku kituna tanpa mikir anu leuwih panjangat bae Andi ngakunakeun gerakan engkang-engkang sarta sakiceup oge geus nepi ka pelbah karna tadi. Tapi tetela di dinya teh euweuh nanaon katuhueun jalan teh ukur ngajabeg we rungkun-rungkun saliara ret kana taneuh tegal tembong lidig siga kakara pisan katinca ku jelema komo mun mireungeuh rungkun-rungkun teh loba anu rarebah sarta barudig busik timul weh kacurigaan bisi aya naon-naon ongkoh eta mireungeuh karena muntas jalanna teh palebah dinya pisan Tapi naha buktina mah bet euweuh geuningan.

Mikir ka dinya ngagentak manehna nyabut hawur konengna. Heg ditancebkeun kana taneuh sarta terus didedengekeun ngagunakeun pangabisana anu disebut ajian ceuli lenta. Lain deui ngaranjugna lantaran sidi ku manehna kadenge blagblug sarta gebligna dampal-dampal suku. Kawasna bae aya anu keur galungan. Heg manehna mancokeun tungtung irungna ka luhur ngakunakeun ajian mata angin. Tetela ti behueun tegalan teh ku manehna geus bisa dipaparah yen aya nu keur galungan.

Ku kituna bata bae manehna ngagunakeun jurus engkang-engkang mesat ngambah tegal anu kacida remembetna ku rungkun-rungkun saliara. Memang teu salah tulupan Andi teh tumencog saeutik oge. Memang harita teh aya nu keur galungan di tengah-tengah tegalan sarta teu katingali ti sisi jalan mah. Eukur mah kahalangan ku reremetan rungkun-rungkun saliara. Katah jolok deui ti jalan gede jeung semu ka belah kenca anu katutupan ku rajegna tangkal mahoni.

Sedengkeun anu harita keur galungan teh taya lian ti pamajid anu keur dikarep ku Bah Wikalpa katut murid-muridna nyaeta si Dorji katut Dalimin. Malah karna oge pipilueun ngan manehna mah geus rada lila miluanana teh manurikeun maneh. Rada maneg mayong mimitina mah ngarasa era parada bakuna mah. Tapi ari ras ku kanyunyenyerianana ku Nyi Sari, kudigdig bae nafsuna teu bisa diampeuh deui. Pokona mah kula wedetna kumilar teh ku manehna geus dianggap satru kabuyutan anu perlu dipasmi.

Keur waktu tadi teh Bah Wikalpa katut murid-muridna mentas ti salah saurang muridna keneh nu mangkuk di lembur Wates. Tiheula teh sanggeusna Bah Wikalpa katut karna ngalakon eleh mutlak ku Andi di lembur Cisaat tea. Terus bae maranehna aprak-aprakan nepungan murid-muridna anu geus bacacar aya di salemburn-salemburna. Saperti harita sanggeus sajigna ninggalkeun lembur Wates Palebah belah Jawa pisan anu sasatna jauh ka ditu ka dieu.

Anagok teh pasangrok jeung pamajid anu keur maluruh mursan. Memang boh Bah Wikalpa boh si Dorji atawa Dalimin saurang oge tai nu wawuheun ka pamaji teh. Tapi karena mah puguh geus leuwih ti heula wawuh. Ku kituna heg manehna teh ngaharewos ka Bah Wikalpa. Yen eta teh pamajid beunang disebutkeun ku lawadetna gumilar keneh. Puguh we tumrapna kabah wikal pamah joljol pudigdig bae napsuna biji. Lantaran lain deui ngarasa ceuceubna ka gumilar teh dumeh geus kungsi ngelehkeun manehna.

Ku kituna teu antaparah deui gapruk bae pamajid teh ditarajang. Ari pamajid manehna saeutik oge teu ngarasa kaget lantaran geus meunang beja ti gumilar. Yen tiheula cenah pernah patelak jeung nu ngarana wikalp cenah mah guruna Pabarja musuh manehna baheula. Malah karena oge ayeuna teh ngomplot jeung Bah Wikalpa anu pasti pada-pada ngabogaan maksud anu teu hadde puguh jalanna geus natrat. Kapan kaj oge karna teh kungsi narajang waktu manehna kapgo keur luhoho basa ngajorag ka imahna Gumilar.

Tapi tetela pamajid teh lain pitandingeun Bah Wikalpa lantaran sarua bae jeung waktu ngalawanan Gumilar. Bah Wikalpa teh ampir-ampiran kateter. Ku kituna terus bae pamajid teh dikarep ku tiluan. Mimitina mah galungan teh di sisi jalan. Lila-lila nyedek ka tengah tegalan katuhun jalan nu saterusna mah nengah lantaran ayeuna pamajid jadi kapaksa kudu terus-terusan mundur sarta disedekeun ka tengah Tegalan. Diraponan ku tiluan anu tingkat pangabisana lain handap-handap.

Nyarada riweuh oge nyanghareupanana. Katambah-tambah karena oge milu ngabantuan. Lantaran geus sidik ayeuna mah pamaji teh moal aya kameunangan. tanagana geus tembong mimiti leuseuh manehna nu aya di pentaseun jalan belah kenca ngagentak ngablesat meuntas pikeun mere bantuan ka bawigalpa anu tumrapna ka pamajid jadi asa beuki ripuh oge manehna nu aya dipeuntaseun jalan belah kenca ngageak ngablesat meuntas pikeun mere bantuan ka mah wikal pa anu tungraapna ka pamjid jadi asa beuki ripuh atuh Urangah, urang meado teh Dorji e Bah Wikalpa nyarita ka si Dorji nyebutna oge embe badot ka pamajid teh.

Dumeh eta pamajid teh jangotan anu kaayaanana geus cawuk bodas. Alah [berteriak] paling oge irung andika ditektrek ku kaula wikalpa. Ulah sina bengkung kitu tah. Pamajid ngahualkeun bari panuna mah kacida cingceungna. Ngayonan opat lawang teh lain deui kacida beuratna. Pangpangna mah Bah wikal jeung karna nu kudu bener-bener nyang hareupanana. Dipek sia teh ku aing bawal panyebrutkeun peureupna amarahna beuki mudal disebutkeun dipekan irungna teh.

Ngarasa te ngunah nya sarua kul sang dihina ku anika. Pamajib bari ngagentak ngawangun jurus gelap ngampar lantaran anu sejen oge kalawan babarengan geus nyebutkeun peureupna si dorji kabeunangan dadana diterag peureup buleudah [berteriak] dalimin dihanca hulu angun dibeset ku tuur sedengkeun bah wikalpa jeung karna mah salamet lantaran kaburu laluncatan kak kenca katuhueun pamajid heak karna nghambatkeun teungulan ujunganana seruk bawi panyeburutkeun jurusna hiuk teungulan ujungan beunang ditakis kuun kenca pamajid ngalelepkeun badanna disusul ku ngajorelat ka gigireun karna bari langsung mejekeun dampal suku kencana beg [berteriak] ah karena ngagerol lantaran iga burungna dihanca ku dampal suku sarta langsung ngabangkieung ka kenca gil pamajid malik ngenca nyebrutkeun peureup katuna ka hareup dibarengan ku peureup kenca ngambat ka gigir akibatna hebat oge Wah, dua sora nu ngagerung meh bareng.

Munkarna ngagerung lantaran carehamna beunang diagor peureup katupu pamajid. Sedengkeun Bawikalpa mah ngaku lantaran peureupna bantrok jeung peureup kenca pamajid. Mangka-mangka kulit ramona can cageur bener urut harita bantrok jeung leungeun buntung Andi. Katurug ayeuna didagor deui teu burung wey nyautan ngadatangkeun ka nyeri anu pohara. Geus kitu jorelat pamajid kapalbah si Dorji anu harita keur ngajurung kunung rek nangtung sarta teu anta parah deui.

Seekok bae kekemplongna ditajong si Dorji Mindo ngagerungna rasa nyeri dina dadana oge can leungit ayeuna geus dipino deui dihanca kekemplong teu loba deui pamola bru bae manehna labu nyangigir anu saterusna mah ngageblak nangkarak bengkang bari panuna mungulan si dorji langsung ngusek teu eling hiuk karasa di handap aya angin anu ngoyakeun jalanana pamjid ngagentak ngajauh ka luhur lantaran ku manehna geus kajudi Tangtu aya nu bogawe ngadodoh breh teh bener weimin keur dina posisi ngadepong sabab pangadekna poos lantaran suku pamajid anu rek dibajegna teh sakilat leungit tina sasaran lantaran kabur ngablesat ka luhur dampal suku pamaji dina ngagejligna napak taneu teh niban pisan kana punuk dalimin balukarna dalimin dina nyuksukna teh saterusna mah terus ngadepong teu usik Usik deui lantaran kapiuhan bari nonggeng mongkehek.

Teu beda we ti bolon anu keur ngalakasir. Hirup deui karasa angin anu nebak ti dua jurusan. Giler panon pamajid hirup kabirunguh bah Wikalpa jeung Karna geus ngahambatkeun bedogna. Teu talangke ser bae pamajid mesat bedogna ngabarengan badanna ngareunuk bari ngangsrodkeun suku kenca ka hareup. Terang bedog mah wikalp datangna ti katu teh beunang ditakis ku bedogna. Jurati suku pamajid ka hareupikeun nyingkahan bedog karna nu nyerepe ti belah kenca.

Hiuk bedog pamaji disabetkeun ka tukang ngabarengan suku katuna ditarik deui ka tukang terang [berteriak] bedog karna beunang ditahan kulawit pamajid ngarubah gerakan bedogna rek dipake ngarojok badan karna sedengkeun badan nuturkeun nyarung ngatalan jeung gerakan bedogna sg suku katuna maju sedeng peureup kencana ngadius ngahanca careham hambah wikal panu kaayanana keur ngadayagdag gejrot peureup kenca teist tina sasaran tapi ari gerakan berogna mah poos lantaran Kaburu ti buburanyat ngajauh ka tukang dina gerakan jeler kasaatan.

Ngan Bah Wigal Pawe anu naas teh carehamna asa nyengsol. Eh ulah ngejat karna sing era ku tangtungan. Ceuk Pajid ngagorowok ngarasa cua kabina-bina yen karna teh tetela ngabogaan kini pikir belang baya. Teu gableg pisan rasa rumasa sakitu pihak Kumilar mah loba pisan ngelehan. Tapi ari tekad karna mah tetep bae ngadengdem hate anu sakitu gorengna. Ulah kalang ngahuntu pamajib geura ragap angguran mawa kaula. Ongkoh ti baheula oge kaula mah teu pernah tunduk taluk ka andika.

Teu karena kalah ngebrekeun lelewa anu pikacuaeun. Kitu kahayangna andika teh karna hade darima ku andika ye pamajib ngabesat luncat pelbah karna. Sedengkeun bro geus manco hareupeun dada. Tapi karena rikat nyingincet kapalbah si Dorji terus nguliwed ka tukangeunana. Pamajid bakat ku geus teu kuat nahan amarana dume ngarasa dicoo gado ku budak satepak manehna ngagentak nyusul tepus ku luncatan anu teu kira-kira hebatna.

Badana ngalayang ngaliwatan badanna si Dorji. Sama sakali ku manehna teu katiten, yen si Dorji teh geus eling tina kapiuhanana. Puguh we bareng karasa pamajid ngalayang luhureunana. Ngagentak si Dorji ngajurung kununung bari ngahiukeun peureupna kalur dina gerakan Ajul Gedang. Ari lol awak Pajid ari habek bae kekemplongna dihanca masih untungna teh si Dorji teu ngagunakeun bedogna lantaran waktu tadi dihanca ku jurus gelap ngampar teh bedogna kabawa ngacleng.

Pamajid ngagero bari ngarasakeun eungap anu lain di kieuna sarta te antapah deui gedut bae manehna ti susu teu jauh tiorji. Hiji kasempetan pikeun karna dalah pikeun Bah Wikalpa oge anu harita geus siap deui bari teu lepot tina bedogna. Modar ayeuna mah siaid bahu ku kabungah bari bedogna ngahiuk babarengan jeung bedogna karna ku sareat mah pamajid teh geus moal bisa ingkar deui. Bakal papanggih jeung pati bakal tepung jeung uga ajal anu ngarong heap datang anu dilantarankeun ku bedog-bedogna Bah Wikalpa katut karna.

Malah pamajid sorangan pikiranana geus nepi ka dinya. Ayeuna mangsana pinanggih jeung bobor karahayuan ngababatang di pakalangan. Tapi eta kabeh ngan saukur dipaparah anu disaluyukeun jeung sareat lahiriah. Padahal ari hakekatna mah kacida papaling pangna. Saperti kaayaan pamajid ayeuna. Memang manehna teh can nepi kana nitih wanci ninggang mangsa nu geus digariskeun ti ajalina. Buktina meh bareng jeung ting kolebatna bedog-bedog Bahwi pakatutkarna nu rek ngacak-ngacak tonggong pamajid.

Sakilat aya nu ngebat nyampeug tanpa jirim nyaho-nyaho trang trang begah [berteriak] ah. Bah Wikalpa jeung Karna ujug-ujug pating koceak sarta teu antapah deui. Buengung bae duanana lalumpatan muru ka jalan gede. Katempok si Dorji katut dalimin biribit deui duanana lalumpatan nuturkeun tukangeunana. Ah. [musik] Horeng Andi dina ngarongna ka dinya teh persis pisan dina waktu kaayaan pamajid anu sasatna keur nunggu-nunggu dawuh.

Atuh Andi sageusna ngahanca bedog-bedogna Bah Wikalpa katut karna. Saterusna ngahanca ku haur konengna kana badan-badan. Anu antukna mah Bah Wikalpa jeung Karna ting koceak sarta terus lalumpatan. Lantaran duanana oge geus teu untupan deui pikeun neruskeun patelakna. Jang Andi. Duh, nuhun Jang Andi. Pamajid ngagentak hudang sarta terus ngarangkul ka Andi teu karasa cipanona terus murbut kasurung ku kabungah sarta katumarimaanana.

Sami-sami aki be eta sikarna nyucudur kalakuanana teh nya. Andi bari males ngarangkul ka pamjid. Alhamdulillah teu sangka geuning ari pitulung Pangeran mah kabeneran meureun kabeneran meureun nya Jang Andi teh ngulampreng ka lebah dieu saleresna mah ngahaja nyusul aki abdi teh tadina mah bade ka cicapar abdi teh namung di wanaraja papendak sareng Ganjar saurna aki nuju kadayeuhkeun teras we abdi teh nyusul kaleresan palih ditu tuh lebah teala ninggal anu ledug lantaran panasaran nya ku abdi teh dib Bujeng we ka dieu kitu tahi.

Kabeneran kabeneran jalu dikersakeun ku Pangeran hidep bet dipanggihkeun jeung Jang Ganjar. Eh aya kaperluan penting ka Aki teh meureunan nya. Ah karep abdi we ki hoyong pendak sareng salira. Rupi Aki saleresna bade angkat ka mana atuh ieu teh? Har apanan keur nyaosan kapalina P guru ieu teh Jang Andi sarta satulu mah dek bae ku pamajid didongengkeun yen manehna teh diperedih ku Aki Musani pikeun maluru anakna nu ngarana Mursan sugan we cenah aya keneh aeh aeh Kutan naha kinten-kinten masih aya kitu Aki Andi ngariuk kaget mana horeng Aki Musani teh geuning aya keneh anakna anu majarkeun nu geulis teh cenah ih susuganan we Jang Andi can tiasa dipastikeun duka duka aya keneh duka tos tilhar dunya tapi mun kapareng papanggih teh pikeun aki mah moal pohok sumuhun nya mugi-mugi bae atuh tiasa kapendak e janten ayeuna aki teh bade teras ka dayuh enya Nya heuyap atuh urang bareng weh baturan aki sakalian.

Mangga aki ongkoda dirorompok oge karesel abdi teh. Saterusna mah Andi teh ngabarengan pamajid leumpang ngareneng bari teu petot-petot ngobrol sapanjang jalan. Lolobana mah ngobrolkeun ngeunaan Ki Mursan anu cenah ngaleungitna teh beunang disebut mangsa keur jajaka keneh. Mun bener aya keneh taksiran umurna teh moal jauh ti gumilar. Ngan hanjakal dina nyaritakeun kaayaanana Ki Mursang teh teu nepikeun ka bubuk leutikna.

Jadi pikeun Andi mah teu bisa maparah kumaha pirupaeunana Mursan teh. Ngan cenah mirip-mirip Aki Musani zaman keur ngora. Ari Andi kapan apalna ka Aki Musani teh ayeuna? Jadi sama sakali teu bisa dipaparah kumaha rupana Aki Musani saacan dimangsa ku kakolotan. Aya kana tilu poena pamajid jeung Andi ngulik bek di dayeuhna teh tempo-tempo mondok moek di imahna kawuhan [musik] gumilar nyaeta salah saurang langgananana anu sok pesen bako atawa areng.

Tapi nyaeta ngursan teh lebeng teu kapanggih kalangkang-kalangkangna acan puguh neangan jalma anu teu puguh raratan. Ieu mah sasatna ngan saukur ditempoan. Sugan we jalma-jalma nu pagaliwota teh di antarana aya mursan anu kumaranehna keur di paluru. Ongkoh ari pikeun Andi mah poekeun naker lantaran teacan nyaho kumaha rupana. Kaopat poena bring bae nareruskeun lumakuna kaleles. Kuncung-kuncung anu diburu teh ka pasar lantaran di dinya sasatna panonoban jalma ti mana-mana.

Jen narangtung di lawang pasar pikeunan anu lalar liwat kaluar asup ka jero pasar. Geus rada beurang baralik ka Cipancar, pamaji teh dibawa ngendong di imah Ki Sahudi. Atuh isukna bring deui ka pasar rek ngalakukeun saperti kamari deui ngajejentul ningalian jalma-jalma. Bari Andi mah rurat reret nempoan. Siun panggih jeung si Huseen katut pacalang-pacalangna nyaeta Ki Badra jeung Pajagra. Pokona mah mun kabeneran tembong rek disingkahan supaya ulah aya kajadian riributan.

Da geus puguh boh Ki Badra boh Pajagra katut Ki Jalal piraku teu ngabogaan rasa panasaran. Ngan alusna anu dipikapaur teh kabeneranana teh teu panggih. Kawasna bae keur teu parurun kaluar ti imah. Kitu panyangka Andi mah. Sok padahal dina mangsa-mangsa ieu teh si Husein geus tea di leles. Manehna nuturkeun pajagra kangontong nagara tengah. Ongkoh deui ti saprak pepegatan jeung Nyi Euis teh ku bapana geus tara diopenan.

Bosen dileles, biwur kaadungora ngadon mondok moek di Mantasim. Di dieu meunang opat poe. Geus karuhan teu ngadatangkeun hasil mahing bae baralik ka Cipancar. sarta isukna terus katamak baya pikeun nepungan Aki Musani rek bebeja heula bisi arep-areupeun yen maluruh Mursan teh [musik] can diparengkeun hasil keun bae atuh Ki Ajid geus taya di kieuna meureun budak teh atuh lamun enya aya di kieuna meureun melesat ka jauhna atawa memang balik deui ka Cirebon keun bae ayeuna mah tong diteangan deui.

Geus weda ieu mah ukur meakeun kapanasaran dume kagimbreng-gimbreng ku impian puguh oge kitu pokpokanana Aki Musani waktu pamajid nepikeun lalampahanana dina enguning maluruh Mursan ditambak baya meunang dua poe bringing deui arindit ka Cipancar sanggeus nyimpang ka Ki Sahud pamajid mah terus bae balik ka Cicapar mapay jalan gede bari sugan we panggih jeung anu keur dipaluruh. Sanajan bener ceuk Aki Musani mah tong dipaluruh deui tapi ieu mah sambilan bae bari balik nepi ka warung peuteuyang heula kahiji warung sisi jalan lantaran ngarasa halabhab rek ngabaseuhan heula ti koro anu geus karasa garing.

Sanajan lumampahna antare oge puguh lumaku anu lumayan jauhna. Kabeneran deui di warung teh loba anu barang beuli ngaropi bari jeung nongkrong. Kitu we sari dengdang dina bangku awi anu nyanghareupan dad dasar dagangan nginum ting surupu tina cangkir awi. Tempo-tempo sakokoh atawa pilih genti lantaran teu cukup cangkirna. Mireungu anu ngarongak teh anu boga warung umurna ngora keneh ngagentak waheh umakuna ka pamajid teh hormat nak pedah ningali bubudena anu beda tinu biasa anu ngaradon ngopi ka warungna ieu mah beda pamoerna keutan beungeutna anu bersih ngebrehkeun komara sarta wibawa anu matak serab nu matak gentak diaku ka jero warungna teu pantesna keur lamun kudu nongkrong di luar warung bareng jeung anu sejenna.

Eh, mangga di dieu atuh P. E, linggina dilebet. Anu boga warung teh bari dodongkua nembongkeun panghormatan. Ah, sawios Ujang di dieu weh aki mah pamajid ngabasakeun teh aki rarasaan ka Wijana atawa ka Andi meureun. Ongkoh pantes nak anu boga warung teh lamun nyebut aki ka pamajit. Kirang sae Bapa. Eh aki di dieu dilebet supados tumaninah anu boga warung keukeuh. Sumuhun Bapa dilebet angguran mah kirang sae di dieu mah kalotor.

Nu keur sila tutug dina bangku ngagentak ngarumbaikeun sukuna ka handap. Memang enya bangku teh kalotor naker. Da enya anu ngaradon ngopi di dinya teh tempo-tempo bari cari ngogo. Jaba dampal suku anu sakitu beyudug teh teu inggis-inggis narincakan bangku. Mangga atuh Ujang. Pamajid ngoloyong kalawang kalacat unggah. Sedengkeun pamajikan anu boga warung ngagentak ngamparkeun samak kojengk ngarawel cangkir seng tina pago curulung dieusian cai ente herang-herang oge sidik make ente da ari teko anu dihareup mah pantesna di entehna teh ngan sakali weh barang mimiti ka dituna mah curulung-curulung bae ditimpah ku cai asak geus teu nguruskeun dientehan deui.

Bade tuang Aki teh. Ceuk lalaki anu boga warung teh nanya rengkuhna keur. Ah moal Ujang bade ngopi weh. Pamajid bari ngareretan opieun anu ngagelar dipiringan dina dadasar. Nyuhunkeun Caw e itu e naon papais kitu? Bugi sampeu aki teu aya bugi suhui atanapi ku ho aya manawi nu itu tuh nu boga warung nunjuk ku jempolna tah eta weh bugis ui sareng kue hoho. Ceuk pamajid bari gap kana cangkir suruput nginum antarena. Saterusna mah anu boga warung ngagentak miringan naon pamentana pamjid.

Sabot kitu kurunyung aya nu datang. Aki-aki pantaran pamajit rek meuli daun kawung. Milihna teh mening ngukeuy teu sirikna dicabakan hiji-hiji dialak-ilik didangdak dengde. Nah da sae daun kaungna mah aki rarubak. Nu boga warung nyelengkeung bangun anu ngarasa kesel. Heueuh. Enya ari rarubakna mah Oding ngan mening karedeplik jiga Bahbir. Ceuk si Aki bari tetep milihan can aya nu didudut lantaran kabeh oge sarua karandel.

Sami Aki sadayana oge karitu puguh nuju araon ayeuna mah daun kawung teh. Heueuh nya euweuh weh daun kawung anu saperti zaman bapa maneh mah. Aralusna keur jaba aripis teh meni barodas. Daun kawung ti mana cenah Oding? Harita teh pokna bari maut daun kawung di malam. Ti leles aki tah. Enya bener til leles. He mun teu salamah anu sok ngiriman teh anu rawing ceulina tea nya. Ceuk si aki bari song mikeun duit. Puguh we tumrapna pikeun pamajid mah lain deui reuwasna ngadenge si aki nyebut anu rawing ceulina teh.

Kapan teh daun ceulina rawing sabeulah urut di cakar monyet. Ku kituna gentak bae si aki anu ngarana mah aki ehon teh ku pamajid teh dicalukan sina asup ka jero. Sanes bapa uning kitu ka jalmi anu ceulina rawing sabeulah teh. Naha leres urang leles pamajid joljol ceplak bae nana diceplak pahangkeun terang leresna mah henteu nun mung ari ti lelesna mah leres margi kapunggul sok nganteuran daun kawung ka emad yeuh jenat ramana ieu yeuh e ki oding aki ehhon bari ngareret ka oding uninga kitu bumina sun eh sareng kinten-kinten Aya keneh kitu ayeuna.

Pamajid nanya deui sedeng hatena geus mimiti degdegan. Duka atuh nun duka aya keneh duka tos teu aya. Da tos lami tara ngintunan deui daun kawung atuh bumina oge luput teu terang. Margi tepangna oge di dieu weh saliwat-saliwat. Duka yeuh Ki Oding sami we abdi oge teu terang ongkoh harita teh abdi nuju alit pisan mung anu emu teh leres cepilna rawing sabeulah oding nambalang mairan dupi jenengan uninga kitu luput nun teu terang Aki Ehhon memang bener teu apaleun sami deui abdi oge teu terang deh upami masih aya keneh pun Bapa matang tos tiasa masihan katerangan e sanes aya perkawis naon kitu?

Oding saterusna nanyakeun lantaran manehna lain deui ngarasa kagetna naon maksudna sarta urang mana ieu jalma teh. Tapi ari rongehapna mah tadi teh ti jalan anu kapalbah leles. Ah aya kaperyogian we Ujang temal pamajid pondok. Sumuhun Aki moal lepat deui ngan teu terang ti mana-mana sareng di mana bumina mah. E da uningeun teh mung almarhum pun Bapa. Eh Pa eman kitu jenengan tuang rama teh. Pajid ngayakinkeun lantaran tadi kadenge pokpokanana Aki Ehon nyebut-nyebut ngaran Eman.

Sumuhun leres Aki Paeman jenengan aslina mah. Tapi sok aya oge anu nyebat emad. Eh punten manawi [berdehem] aya deui ciri eta jalmi teh Ujang nu dimaksa teh naha angguanana kitu atanapi naon bae nu sakinten tiasa didamel ciri. Pajid terus nyeleser. Sugan we atuh meunang katerangan anu leuwih jelas. Ah teu aya. Naon atuh nya? E aya ketah anjeun teh sok nganggo lelepan perak matana batu virus meni bolotot teh. Oding gancang nerangkeun kakara inget ayeuna mah.

Oh enya bener Jang Oding. Aki oge kabita tah. Da alusna keur batu Alina teh. Ceuk Aki Ehhon mairan. Kumaha gurat-guratna Bapa? Pamajid ayeuna mah rada nyewot nanyana. Lantaran hatena geus yakin yen eta jalma anu sok nganteuran daun kawung teh tangtuan anakna Aki Musanii. Urat-gurat emas. Nun meni saeur lah. Leres. Leres. Nuhun. Moal lupa deui abdi mah emut keneh. Nuhun atuh Bapa. Nuhun Jang Oding. Nuhun. Nuhun. Permios we atuh Aki teh bade ngabujeng deui ka leles.

Ceuk Pajid bari sok neundeun duit saketip dina sama. Teuing sabarahaun ngopina mah piraning Bugis U cau hiji jeung kue hoho. Teu kungsi ngadagoan pamulangan heula. Sanggeus pamitan anu ngadua kalian, jurut bae manehna turun sarta terus leumpang balik deui ka jalan urut tadi. Pikirna geus buleud yen murusan teh tangtu aya di daerah leles. Tapi teuing aya keneh atawa geusah ti dunya. Lantaran cenah geus tara katembong deui nganteuran daun kawung ka warung peuteuy.

Tapi sanajan kitu tetep ku manehna dek dipaluru lantaran ahli-ahlina anak pamajikanana geus tangtu aya di leles. Atuh Aki Ehhon katut Ki ngan bati olohok nepi ka duit dina samak oge teu kapalire atuh anu keur dariuk dina bangku kabeh oge tea anu teuing polohok bari panun-panuna mencrong ka pamajid anu geus ngagedig deui kaleleskeun sajajalan lumampah kaleles hatena mah keukeuh nyolok ka Aki Ehhon sarta Ki Oding anu pikeun manehna mah geus buleud sangkaanana yen anu tadi didongengkeun teh Pasti mursan cocogna keur jeung cirina nyaeta daun ceuli anu rawing sabeulah jeung ngabogaan alimata virus gurat emas.

Ngan anu jadi pikiran teh naha masih hirup atawa geusah ti dunya lantaran ngarana mah teu dikanyahokeun ukur pakasabanana dagang daun kawung sarta urang leles we cenah. Tapi sanajan kitu pikeun pamajid mah joljol gede hate bae. Piraku sugan cenah make teu kapaluru deuk tanyakeun bae ka tukang daun kawung anu sok loba daragang di pasar leles. Ulah-ulah bisa papanggih jeung jinisna. Bisa bae cenah ayeuna taranteuran deui ka warung peute teh lantaran dagangna geus matuh di jero pasar.

Mikir ka dinya geus teu nolih deui kacape. Pamaji teh ngagancangan leumpangna rek muru pasar. Bakuna mah sieun kaburu pasar bubar. Atuh cenah lamun teu langsung kapanggih rek terus we didaguan dileles. Geus moal neangan deui ka mana-mana. Atuh pikeun ngarep mah moal ieu bingung rek di imah Ki Sahudi weh. Og ka Aki Musani mahal ieu teh moal waka dibejakeun. Engke bae nyaho-nyaho geus diiringkeun weh mursan teh dibawa ka tambak baya.

Bea kumaha teuing bungahna nu jadi guru bisa panggih deui jeung nu jadi anak. Sasat baheula teh mun barang mah geus dilapurkeun. Kabeneranana teh larahon. Teu loba mikir deui gancang disetop anu satulu clak bae pamajid teh naek diukna digigireun supir atuh teu kungsi lila oge geus nepi ka leles. Kuncung-kuncung muru ka pasar kabeneranana teh can bubar. Anu daragang masih rempeg. Atuh tukang daun kaung masih ngaleuyah ngahiji papada baturna.

Heg direretan hiji-hiji siga nu deuk balanja daun kawung. Tapi tetela anu diteangan teh euweuh. Sedeng tukang daun kawung reang nawar-nawarkeun lantaran disangkana pamajid teh anu rek balanja. Sanes kuring teh puguh aya kaperyogian ieu teh. Ceuk pamajid bari ngoloyong kanu dagang daun kaung pangsisina. Gogna gog teu jauh. E bade ngersakeun naon kitu Bapa? nu dibawa nyarita teh ngareret bari ngariuk [musik] kaget bade aya nu ditaroskeun e eta Ujang manawi uninga kanu sok icalan daun kawung anu eta e Ujang anu daun ceulina nu palih katuhu rawing pamajid rada asa-asa nyaritana tukang icalan daun kawung anu cepilna rawing e duka atuh nya nu ditanya teh bari heg ngaret ka batur-baturna.

Sugan we meureun salah saurang aya nu rawing daun ceulina. Sanes dupi jenengan teh saha nya? Pokna deui bari riuk beungutna beuki kaget. Eur mah memang enya teu nyaho. Katambah kasurung ku rasa panasaranana. Dianggapna aneh aya jalma rawing daun ceulina. [batuk][erangan] Mursan jenengan teh Ujang. Mursan Mursan ke ke ke asa nembe nguping eta dupi dagangna leres kitu dileles. Eh numutkeun wartos mah sok ngider ka warung peutey namung cicingna mah saurna di dieu dileles.

Duka di mana-manana mah. Margi Papa teh kirang parios. Saderek atanapi putra eta teh pa. Pun anak Ujang, waktos ninggalkeun rorompok teh tos lami pisan. Ieu oge di Paluruh ka dieu sote teh pedah aya wartosna. Atuh kunu nyariosna naha teu disebatkeun padumukanana kitu Bapa? Numawi teangeun ongkoh deui cenah teu pendakna oge tos lami. Leres teu aya Pak anu jenengan murusan mah sareng teu aya deui anu rawing cepilna mah. duka duka tah nu sanes mah cobi geura sakedap anu dibawa nyarita teh jung cengkat nyampeurkeun ka saurang baturna haharewosan nepikeun carita nu antukna babaturanana anu sejen pada juljol nyalampeurkeun akirna aya tilu opat urangna anu nyampeurkeun ka pamajid hayang leuwih tetela meureunan dek atuh ku pamjid teh dicaritakeun deui Tapi nya eta saurang oge luput aya nu nyahoeun.

Ku kituna mah lolobana anu daragang daun kawung teh rata-rata umurna tacan kolot teuing. Malah daragangna teh beunang disebutkeun kabeh dieunakeun. Puguh we tumrapna ka pamaji teh meni matak ngadadak eungap. Teu beda we tinu ditindihan gunung. Bakuna mah tadina geus ngarasa pasti yen murusan teh bakal kapanggih. Ari akirna bet tetep bae poek taya kelemengna rek ditanyakeun deui ka warung peuteuy. Puguh geus kitu buktina.

Merek kateranganana teh ngabuntut bangkong. Cacakan lamun bapana Ki Oding aya keneh matang tu bakal meunang katerangan anu leuwih jelas. Geus karuhan kitu mah. Sabada nganuhunkeun leos bae pamajid teh indit deui. Tapi ari ras kapanasaranana mah teu acan leungit. Susuganan we bisa kapanggih da cenah tempatna mah tetela dileles. Ku kituna manehna kukurilingan heula dileles. Teu sirikna unggal beungeut ditempoan. Ngan sanggeus los ka ditu los ka dieu anu dipaluruhna teu kapanggih.

Gidig bae pamajid indit ka Cipancar anu maksudna dek ngadatangan deui ka imahna Ki Sahudi. Puguh we anu didatangan teh teu buru ngarasa kaget oge mireungeuh Pajid ngarong teh. Tapi gancang ku pamaji diterangkeun ka Ki Saudi. Yen manehna rek milu nganjrek dua tilu poe wae mah. Lantaran geus meunang bongbolongan yen anu keur dipaluruhna teh kawasna aya di daerah Leles. Andi mah keur euweuh cenah mah keur ngabersihan kuburan nu jadi bapana.

Ari Ki Sahudi manehna oge geus meunang katerangan yen pamaji teh keur maluruh anakna Aki Musi. Ngan manehna teu loba tatanya nepikeun ka bubuk leutikna. Atuh pamaji dina nerangkeunana teh ngan sakadarna weh ngarah teu matak kaget kanu rek dianyar bisi dianggap anu teu puguh tujuan. Tambah kesel nungguan Andi anu can joljol. Pamajid teh ngolesed indit. Maksudna mah deuk nyusul Andi ka Pajar. Geus dituduhkeun lebah-lebahna mah ku Ki Sahudi.

Ari Andi nya moal tereh-tereh balik. Bener ari ngabersihan pajaratanana mah geus beres. Jujukutan anu sakitu ngajejemrung teh ayeuna mah geus bersih. Tapi nya kitu manehna teh kalakah terus cineluk nyanghareupan taneuh kuburan anu ayeuna mah geus teu tembong muncugna. [musik] El pamiarsa sadayana waktosna parantos teu nyekapan deui geuningan nya. Duh emut sim kuring kapungkur nya nuju milarian Bapa. Mangkaning can jaman HP eta mah nya.

Kitu weh tataros eceuk naroskeun ka uwa cenah mah pernah damel di anu cugcjug ku abdi teh nya e ka tempat damelna efek teh saur rincangan damelna duh abdi salami 12 tahun damel sareng anjeunna teu acan aya nu pernah nganjang ka bumina cenah kitu ya da saurna mah di daerah Sukajadi gang cenah nya ku abdi teh disusul ka gang eme ditataroskeun Tah cenah aya wargina nu namina anu cenah nya abdi teh disusul ka gang em ditataroskeun apik teh kitu we duk nya aya nu teu apal aya anu nuduhkeun pek teh paskok teh saha ditaros abdi anu anu anu anu anu cela-kela ee seemut abdi mah tos ngalih memang di dieu kantos lami cenah nya ee karena 12 tahun di di dieu teh Jang tah ti dieu teh ngalih deui karanca ekek ngan duka di mana-manana bumi mah ngan cenah mah di perumahan anu pami te lepat mah kitu je eang em masukaj nya eta teh abdi aya kapiraka di dinya teh ee siti eta teh kapiraka namina teh Siti terus ramana Siti teh saha teh pohimang nya pokona mah da Ahmad Satibi Dede teh nya disusul nya kitu we mapay-mapay saarah Tahun milarian [musik] eta proses panjang ya.

Aduh hatur nuhun Kang Erik. Ah abdi keur alit meureun nya digang eme eta teh e abdi a kapiraka kapungkur rama kandung teh di dinya kitu 12 tahun ya bangsa. Suur lah murang kalina teh aya 14. Ayeuna mah sakedik da ngarantunkeun sapalih kitu. [musik] He Satibi, Ahmad Satibi, Ibuna Buis, terus kapirak abdi Siti namina teh dinya susul nya dugikeun ka akhirna kapendak dina iswa 28 tahun teh nya. Sabarah tahun coba nya abdi milarian 28 tahun kitu lakoning modal tatanya wepang.

Baheula mahyaallah ieu perjalanan kabayangit kaalaman pisan ku sim kuring luar biasa dina episode anu salajengna sigana e bakal langkung dramatis nya antawis Andi sareng e saha Pak Majid teh mudah-mudahan teu sapo teu sopan visi-visi we visi aja kan Mang Faisal [musik] visi Jadi mah teu baruk ki awewe. Bare ki awewe dina pisi. Semoga bapaknya Abah dan Abah sehat sukses selalu tos ngantunkeun maot. Heuh maot. [musik] Masyaallah nya.

Sakitu para wargi anu tiasa kapihatur. Hapunten anu kasuhun. Bobot sapanon carang sapakan. Cag urang tuna dihanjuang siang. Urang teuneun diuleum sieum paranti nyokot ninggalkeun mangsa datang kaur deui. Wallah mufik. Wasalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh. [musik]